Γλωσσάρι · ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ

Γ Λ Ω Σ Σ Α Ρ Ι

Στο γλωσσάρι περιλαμβάνονται οι λέξεις που εικάζω πως είναι άγνωστες στον αναγνώστη τον μη εξοικειωμένο με τα καππαδοκικά. Οι περισσότερες μη ελληνικές λέξεις της καππαδοκικής προέρχονται από τα τουρκικά. Υπάρχει και σημαντικός αριθμός λέξεων από τα περσικά ή αραβικά. Για λόγους τεχνικούς, στον ίδιο πίνακα περιλαμβάνονται λέξεις από διαφορετικά Καππαδοκικά ιδιώματα. Στο γλωσσάρι περιλαμβάνονται μόνο οι λέξεις και η σημασία τους στη θέση του κειμένου. Σε μερικές περιπτώσεις δίνεται και η ετυμολογία της λέξης στα τουρκικά (αραβικά, περσικά κλπ.). Περιλαμβάνονται και όσες παράγονται από ελληνικές (αρχαίες και νέες) αλλά είναι αλλοιωμένες και αγνώριστες.

Οι Καππαδόκες ήλθαν πρώτα σε επαφή με τους Πέρσες και τους Άραβες, τον 5ο ως 7ο αιώνα. Πολύ αργότερα, τον 11ο αιώνα, συναντήθηκαν με τους Σελτζούκους Τούρκους, μετά το Μαντζικέρτ 1071 μ. Χ., οπότε άρχισε η κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Συνεπώς, είναι πολύ πιθανό, οι λέξεις να πέρασαν στην Καππαδοκική απευθείας από τα Αραβικά και από τα Περσικά. Η Φαρασιώτικη – Καππαδοκική διάλεκτος είναι εξέλιξη της κοινής ελληνικής των αλεξανδρινών χρόνων. Οι λέξεις που δεν απαντώνται στις γνωστές γλώσσες (ελληνικές, τουρκικές, αραβικές, περσικές, κλπ), κατά μια άποψη, προέρχονται από την αρχαία Καππαδοκική.

Στο Γλωσσάρι περιλαμβάνονται λέξεις από διάφορες κοινότητες της Καππαδοκίας. Μία λέξη στον κατάλογο, μπορεί να βρεθεί σε διάφορες θέσεις με διαφορετική μορφή, διότι η Καππαδοκική δεν ήταν ενιαία σε όλα τα χωριά. Η γλώσσα ήταν επηρεασμένη από την τουρκική στο λεξιλόγιο και στη σύνταξη. Όπου οι ελληνόφωνοι συγκατοικούσαν με Μουσουλμάνους ή τουρκόφωνους Χριστιανούς, εκεί η διείσδυση της τουρκικής γλώσσας ήταν πιο εμφανής. Από την άποψη αυτή τα Φάρασα υπήρξαν “τυχερά” διότι δεν είχαν Τούρκους, παρά μόνο ένα ή δύο πεκτσίδες (pekçi = ένοπλος φύλακας) για να τους προστατεύουν από τους Τσέτες (çete = συμμορία). Τα παιδιά των φυλάκων πήγαιναν μαζί με τα Ρωμιόπουλα στο σχολείο και μιλούσαν Φαρασιώτικα. Στον Dawkins τα περισσότερα Φαρασιώτικα παραμύθια, τα διηγήθηκε ένα τουρκόπουλο, ο Γιουσούφ γιος του φύλακα Μουλαχασάν.

Η γλώσσα ενός λαού όταν είναι αποκλειστικά προφορική, υφίσταται αλλαγές από γενεά σε γενεά και από τόπο σε τόπο. Δεν είναι απορίας άξιο που στα διάφορα γειτονικά χωριά της Καππαδοκίας οι ομιλούμενες διάλεκτοι έχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Οι Ρωμιοί της Καππαδοκίας δεν είχαν γραπτά στη γλώσσα τους. Μόνο στη Σινασό χρησιμοποιούσαν την Νεοελληνική. Ο Καισαρείας Παΐσιος Β΄ (1832-1871), σημειώνει (1850) πως η ομιλούμενη γλώσσα στην Επαρχία είναι τουρκικά^⟨59⟩. “Υπάρχουν και μερικά χωριά που μιλούν ελληνικά, που μόνο οι ίδιοι τα καταλαβαίνουν.^⟨60⟩ Είναι ανακατεμένα με τουρκικά και στις λέξεις και στη σύνταξη. Και αν πάει κανείς από ένα χωριό σε άλλο, δύσκολα μπορεί να καταλάβει τη γλώσσα τους. Και όμως έχουν συνείδηση ότι ομιλούν την ίδια γλώσσα, τα ρωμάκα.

Οι Καππαδόκες ονόμαζαν τη γλώσσα τους «ρωμάκα» ή έλεγαν «το μέτρο η γώσσα» (η ημετέρα γλώσσα) για να την ξεχωρίζουν από από την τουρκική. Την μεταχειρίζονταν μόνο στον προφορικό λόγο. Στην αλληλογραφία και σε άλλα γραπτά κείμενα (αγοραπωλησίες ακινήτων, αρραβώνες, προικοσύμφωνα κλπ.) χρησιμοποιούσαν τα Καραμανλίδικα (λέξεις τουρκικές γράμματα ελληνικά). Για τη γλώσσα των Ελλήνων της Καππαδοκίας ο Αλεκτορίδης γράφει^⟨61⟩ (το 1883): «…η πλειονότης των παρ’ ημίν πεπαιδευμένων φρονεί ότι η Ελληνική γλώσσα ομιλείται εν Καππαδοκία όσον και εν Ζουλουλανδία ή Σινική, ότι απ’ άκρου εις άκρον μητρική γλώσσα των λαών εκείνων είναι η τουρκική. Και όμως αδύνατον να υπάρξη απάτη μείζων ταύτης»

Ο Ν. Ανδριώτης σημειώνει^⟨62⟩: “...η αρχαία Κοινή που αποτελεί τη βάση και της σημερινής καππαδοκικής, όπως και άλλων νεοελληνικών διαλέκτων, δεν ήταν ομοιόμορφη παντού... και η ελληνική γλώσσα έμοιαζε με ύφασμα από ομοιόχρωμο φάδι πάνω σε πολύχρωμο στημόνι.” Ο ελληνισμός της Καππαδοκίας “είχε σχηματιστεί στα χρόνια των Διαδόχων από μικρούς πυρήνες Ελλήνων μεταναστών και μεγάλες μάζες ιθαγενών, που η αρχαία γλώσσα τους παραμερίστηκε από την Ελληνική κ' έσβησε”.

Για τα Φάρασα η Μ. Μερλιέ αναφέρει^⟨63⟩: "Όταν στα 1930 φωνογραφήσαμε 8 τραγούδια των Φαράσων, κι έτσι πρώτη φορά γνωρίσαμε Φαρασιώτες, είχαμε την εντύπωση πως το χωριό αυτό, χαμένο μέσα στο έρημο φαράγγι που χωρίζει τον Ταύρο από τον Αντίταυρο, είχε βαστάξει, και στη γλώσσα του και στη ζωή του, χαρακτηριστικά που άξιζε να μελετηθούν". Και ακόμη^⟨64⟩ "Τα Φάρασα δεν είναι μόνο μέρες μακριά από τα μεγάλα κέντρα, την Καισάρεια και τα Άδανα. Από την πρωτεύουσα της επαρχίας τους, το Βερέκι, τα Φάρασα απέχουν 12 ώρες, από τις Αχιαβούδες, το πολυσύχναστο κέντρο τους, δηλαδή το δήμο τους, 6 ώρες. Οι μεγάλες αρτηρίες της Καππαδοκίας περνούσαν 100 χιλιόμετρα μακριά, μα ούτε καρόδρομο δε βρίσκανε οι Φαρασιώτες πριν από 30 ή 40 χιλιόμετρα, γι' αυτό ίσως ν' απομείναν μονάχα τους τα Φάρασα, τα ίδια, χωριό και περιφέρεια, φρουρός του ελληνισμού στη βορειοανατολική Καππαδοκία...”

"Σύμβολο" χαρακτήρισε τα Φάρασα ο O. Merlier^⟨65⟩, "αετοφωλιά" ο Reclus: "C' est que Farassa est aussi un symbole. Nid d' aigle - disait deja Reclus en 1884.".

Για τους λοιπούς Καππαδόκες τα Φάρασα θεωρούταν τόπος εξορίας. "Οι Αξενοί για να παραστήσουνε το παράμερο των Φαράσων, λέγανε 'ς Φάρασα να σε bοίκω σϋρgϋν (εξορία)"^⟨66⟩.

Ο Π. Καρολίδης σημειώνει^⟨67⟩ “...η σχετικώς βελτίον κατάστασις συντελεί εις την οσημέραι αυξανομένην διασποράν των Φαρασιωτών. Αι κατά το οροπέδιον του Αργαίου Ελληνικαί κοινότητες Ανδρονικίου, Αλυσσοποτάμου (σ.σ. Ζιντζίτερε) και η Σινασσός ξενίζουσιν ολοκλήρους αποικίας Φαρασιωτών”

Στον κατάλογο απογραφής Μαΐου 1924 που καταρτίστηκε κατά την Ανταλλαγή πληθυσμών (Λάζαρου Τακαδόπουλου,“Η ΣΙΝΑΣΟΣ” επιμ. Κούλα Ξηραδάκη, ΑΘΗΝΑ 1974 σελ. 25), σε 282 ονόματα οικογενειών Σινασιτών, ο Παπά Θόδωρος Θεοδωρίδης σημείωσε 10 Φαρασιώτικες οικογένειες: Στεφάνου Λαζοπούλου, Λαζάρου Φαρασιώτου, Ιωάννου Φαρασιώτου, Παρασκευά Φαρασιώτου, Αναστασίου Περσία, Γεωργίου Φαρασιώτου, Ιορδάνου Φαρασιώτου, Χ" Μηνά Φαρασιώτου, Γρηγορίου Φακουδά, Παναγιώτου Φαρασιώτου. Ήταν εσωτερικοί μετανάστες. Για τους εφτά (7) αναφέρεται ως επώνυμο τα Φάρασα. Στο Νέβσεχίρ σε Κώδικα που διέσωσε ο ο Φιλ. Αριστόβουλος αναφέρονται τα ονόματα των Φαρασιωτών Μιχαήλ Ελευθερός, Μουράτ Αναστασίου, Στέφανος Κωνσταντίνου.

Βραχυγραφίες:

φαρ(ασιώτικα), περσ(ικά), αραβ(ικά), αρμεν(ικά), τ(ουρκικά), αρχ(αία Ελλ.),

σανσκρ(ιτικά), Βυζ(αντινό), ιταλ(ικά), λατ(ινικά), ιαπον(ικά) μεταφ(ορικά)

Οι τουρκικοί χαρακτήρες είναι των λατινικών. Επιπλέον έχουμε:

Ş, ş = σ παχύ, G, g = γγ, Ι, ι = ι παχύ, İ, i = i, Y, y = γ λεπτό

Ç, ç = τσ, Ö, ö = οε, Ü, ü = u γαλλ. Ğ, ğ = γ, â ια î ι λεπτό C, c = τζ

bαgheρdά προσκαλεί < τ. bağırmak κραυγάζω

bαghερσεν (προς) κάλεσε, βλ. bαgheρdά

bαιί παιδί

bαίννειμπαίνει, ρ. bαίννω

bαιννινόσκιέμπαινε, βλ. bαίννει

bάνν'ειςβάζεις μέσα

bάρπάρει

bάρης πάρεις, παίρνω (άντρα)

bασqάάλλο < τ. başka άλλος, διάφορος

bασκάγιαάλλα < τ. başka

bασλάστσιν άρχισε,< τ. başlamak

bατίρσεν βύθισε < τ. batırılmak

bαχçάμπαχτσές, κήπος < τ. περσ. bahçe, bağçe

bαχçίζια δώρα, μπαξίσια < τ. bahşiş < περσ. bahş

bεdαβάδωρεάν < τ. bedava

bεϊgίριφοράδα < τ. περσ. beygir άλογο για μεταφορές

bελού, bελέδήλον, φανερό < τ. belli

bελουσούζη μη διακριτό < τ. bellisiz

bέλσενκομάτιασε < τ. bölüşmek, χωρίζω

bέπν'ει στέλνει < πέμπει

bιρ ένα < τ. bir

bιρdέν bιρέμε μιας < τ. birden bire

bιρικdιρdά πληθαίνουν < τ. birikmek

bιρίκσαν συγκεντρώθηκαν < τ. birikmek

bιτισιμένουτελειωμένο < τ. bitmek, τελειώνω

bοίκητ κάμετε, ρ. ποιώ

bοίκουμ κάνουμε < ποιώ

bόμανε απόμεινε

bόσα άεργοι, μπόσικα < τ. boş κενός, αργός, κούφιος

bου gούναυτή τη μέρα, σήμερα < τ. bu gün

bουbουbούç τσαλαπετεινός

bουdαχçίρε ξυλοκόποι < τ. butak-cι, κλαδευτής, butak κλάδος

bουζουλdά χαλάει, ξεγράφει < τ. bozulmak χαλνώ

ç' και

çegheρdίς (να) φωνάξει, να καλέσει < τ. çağırmak καλώ

çegheρσιν προσκάλεσε < τ. çağırmak, προσκαλώ

çüνκι διότι < τ. çünkü < περσ. çün-ki

çαλdούσιπαίζουν (όργανο) < τ. çalmak, χτυπώ

çαλeστıνεδούλευε < τ. çalişmak, εργάζομαι

çαλιστά εργάζεται, βλ. çαλeστıνε

çάλσι έπαιξε < τ. çalmak, χτυπώ

çαννό μωρό, ανόητος

çαπαλαdάπροσπαθεί, αγωνίζεται < τ. çabalamak

çαρλöκο επιχείριση < τ. çarşı, αγορά

çαρσίαγορά < τ. çarşι < περσ. çâr- sû

çαταλέ σοqάχτρίστρατο, διχαλωτός δρόμος < τ. çatall sokak, αραβ. zukak

çεσμέβρύση < τ. περσ. çeşme

çη τη

çημ την

çι γιατί, τί, της

çίνεσπουργίτι

çιράq υπηρέτης, τσιράκι < τ. çιrak

çιράς λυχνάρι, δαδί, βλ. çιρέκ

çιράχ υπηρέτης, βλ. çιράq

çιρέκ λίχνος, πυρσός < τ. çιra, περσ. çιrağ

çιρπίπροσάναμμα, σπίρτο < τ. αραβ. kibrit

çις τις, ποιος

çισκιάν όποιος κι αν < τις + κι + αν

çο τί

çόκσιν έπεσε πάνω < τ. çökmek

çονgιάν ό,τι κι αν

çόπια, τα ξυλάκια, σκουπίδια < τ. περσ. çöp

çουβάλια κεφάλια

çουρίγισι σάπισε < τ. çürükmek

çουρουτάσαπίζει, σάπιο < τ. περσ. çürük, σάπιο,

çύρπισεν προσπάθησε < τ. çırpınmak, σφαδάζω, συσπώμαι

dögüλdüκ γεμίσαμε < τ. doldurmak

döγιüσdιναν μάλωναν < τ. dövüşmak

döγιüσdίσω πολεμήσω < τ. dövüşmak

düdüκ ντουντούκα, σφυρίχτρα < τ. düdüκ

düζένια μαγικά, κομπίνα < τ. düzen

düπgö πανόμοιο < τ. αραβ. tιpkι

düσüνdüζε διαλογίζεται < τ. düşünmek, σκέφτομαι

düσüνdίς σκέφτεται, βλ. düσüνdüζε

düσέκ στρώμα < τ. döşek

dαdίδαδί

dαghελσανεσκόρπισαν, σχόλασαν < τ. dağılmak

dαghέρdασκόρπισε, βλ. dαghελσανε

dαγουçίς μοιράζει, σκορπάει < τ. dağılmak

dάιμαπάντα < τ. daima

dάμα μαζί, αντάμα

dαμάρανεύρα < τ. σανσκρ. damar, φλέβα ύδατος πηγής, αίματος

dαμλατζίκισταγονίδιο μετφ. συμφόρηση, < τ. damlacικ

dανίς θάλασσα < τ. deniz

dαρόκαιρό (χρονικό)

dαχçύλιαδάχτυλα

dεçού εκεί

dεβέδιατέρατα, (μυθικά όντα) < τ. deve

dεβιού τέρατος

DεβρέσηςΔερβίσης, φτωχός, πλάνης < τ. περσ. derviş

dεγί, dεΐ να πούμε, δηλαδή, τάχα < τ. demek, deyi = λέγω

dεϊλέγοντας < τ. deyi, ρ. demek λέγω

dεϊρμενjήςΜυλωνάς < τ. değirmenci

dεΐσαν δέηση

dείχ δείχνει

dέκ δίνει

dεκιάδεξιά

dεκιού εκεί

dελαστήπεριφέρεται, κλωθογυρίζει < τ. dolaşmak

dελή παλαβός < τ. deli, τρελός

dελήqανους τρελοαίματος, νεαρός < τ. deli-ganlı,

dελιγκαννήςέφηβος < τ. deli-kanlı, τρελοαίματος, kan, αίμα

dεμέκδηλαδή, να πούμε < τ. demek, λέγω, ομιλώ

dενίςθάλασσα < τ. deniz

dεράαριστερά

dερά τώρα

dεριά ύστερα

dερίνισσα, βαθιά, βαθύς < τ. derin

dέφ τέρας < τ. αραβ. def

dιλενjής ζητιάνος <τ. dilenci, ζήτουλας

dιλέψουμ θρέψουμε < τ. dilenmek επαιτώ, ψωμοζητώ

dιλκίςαλεπού < τ. dilki

dιρλέβεζητάει, γυρεύει

dιρλέψω αναζητώ < τ. dilenmek, επαιτώ

dογρούορθός, αληθής, ευθεία < τ. doğru

dομάdα εβδομάδα

dόπουντόπος

dοσεdέ στρώνω < τ. döşemek

dουζιέσουνστρώσουν < τ. düzmek

dουσüνdüνισgε σκεφτόταν < τ. düşünmek

DερβρίςΝτερβίσης, βλ. dεβρέσης

dυο δύο

dώννει δίνει, σπρώχνει, χώνει

eΐχιαμ μουστάκια μου < τ. bιyιk

güζüλμάς δεν γράφει < τ. yazılma, αναγραφή

gαβγάφιλονικία < τ. περσ. kavga

gάθουταν καθόταν

gαϊγιαδιούτου βράχου < τ. kaya

gαϊχιού ελαφιού < τ. geyik ελάφι

gαλαjεβνόνjισκι συνομιλούσε (ποντιακά καλατζεύω)

gαλαjεύει μιλάει < καλατζεύω, ομιλώ

gάπνηκαπνοδόχος, τζάκι

gαριάκαρδιά

gεçιριούκατσίκας < τ. keçi

gεζινdής περιοδεύει < τ. gezinmek

gιοζ gιορέ βλέποντας τα μάτια < τ. göz göre, göz, μάτι, göre, βλέπω

gιουζελίμ όμορφα, κούκλα μου < τ. güzelim

gόζμο κόσμος, κοινωνία

gονώσε γνώρισε, ενημέρωσε

gόρ, gόρηκόρη

gρέβ γυρεύει, βλέπει

gρέβειςγυρεύεις, βλέπεις

gρέβισκαν ήθελαν, γύρευαν

gρέψ γυρέψει

jαdέχαζός < τ. zade παιδί, μωρό

jελάτη δήμιος

jελέτ λιώμα

jης της

jιbλάχ γυμνός < τ. çιplak

jιγάρφτερό πουλιού

jιέρσυκώτι, σπλάχνο < τ. περσ. ciğer

jιζdίζνι ασφάλισε

jινενdίς. εκνευρίζεται

jοδυο

jουβάνουνεαρός < τζόβενος < ιταλ. giovine

öλçü μέτρο < τ. ölçü

öλçüjüς μετρητής, < τ. ölçüçü

qeμάρ γομάρι, φόρτωμα σε γάιδαρο

qeματλeπολύτιμο < τ. kiymetli

qeπ-qeρμιζί κατακόκκινο < τ. αραβ. kιp-kırmızı

qeρμιζίκόκκινος < τ. αραβ. kırmızı ερυθρός

qαbαbjήςσουβλατζής < τ. kebapcι, αραβ. kebbeb

qαbούγου κάλυμμα, καβούκι < τ. kabuk, κέλυφος

qαbούλαποδοχή πρότασης < τ. kabul

qαbούλι αποδοχή < τ. kabul, συμφωνία

qάçιβράχος

qαüdούρι γαϊδούρι

qαβάχκαβάκι, λεύκα < τ. kaνak

qαζανdέρζα αποφέρω, κερδίζω < τ. kazandırmak

qαζάνjησικέρδισε < τ. kazanç, κέρδος

qαζανjήσουσι κερδίσουν (καθαρευουσιάνικο) < τ. kazanmak

qαϊέρια πέτρες < τ. kaya, βράχος

qαϊκ. καΐκι, βάρκα < τ. kayık

qαλαbαλέχοχλαγωγία, πολυκοσμία < τ. kalabalık

qαλέ φρούριο < τ. kale, κάστρο

qαμbρό γαμπρός

qανdάριζυγαριά, στατήρας (40 οκάδες) < τ. αραβ. kantar

qανdουρjήση(να) ξεγελάσει < τ. kandιrmak

qαπάçεν καπάκωσε, σκέπασε < τ. kapaklanmak

qαπαdίς σκεπάζει < τ. kapaklanmak

qαπάχκαπάκι < τ. kapak

qαπάχινκαπάκι, σκέπασμα, βλ. qαπάχ

qαράγυναίκα < τ. karι, γριά

qαρσλάτσεν συνάντησε < τ. karşιlaşmak

qιλιç σπαθί, ξίφος < τ. kιlιç

qοjάκαγκαλιά < τ. kucak

qοjακλαdά αγκαλιάζει < τ. kucaklamak

qομουσού γείτονας < τ. komşu

qόνdανενκούρνιαζε

qονάqκονάκι, αρχοντικό, παλάτι < τ. konak

qονάχ κονάκι, μέγαρο, βλ. qονάq

qονσίνακουζίνα

qουçίκουτί < τ. kutu

qουβετλένσε δυνάμωσε < τ. kuvvetlenmek

qουβράνσεν κουλουριάζομαι < τ yuvarlaklaşmak

qουγί λάκκος < τ. kuyu

qουγιουλάκκος, λακκούβα < τ. kuyu

qουγιουμjήςκοσμηματοπώλης, χρυσοχόος < τ. kuyumcu

qουριούχουρά < τ. kuyruk

qουτίκουτί, κιβώτιο < τ. kutu (αντιδάνειο) < κύτος

sεκελdί στενοχώρια < τ. sιkιlmak

üçüνjü τρίτος < τ. ücüncü

üζdά ξαπλώνει < τ. uzanmak

üζερέκdεναπομακρύνεται < τ. uzaklaşmak

üλκελένσαννευρίασαν < τ. öfkelenmek

Αένας, μία, ένα (κοινό για τα τρία γένη)

α’ώνι, τοαλώνι

αbλά μεγαλύτερη αδελφή, < τ. abla

αçάς, ο, η εκείνος, αυτός

αçού αυτού

αdέ αυτός – η - ο

αdιμερί ολόγυρα

αjίτσενλυπήθηκε < τ. acιmak θλίβομαι

αqαλούσσαμυαλωμένη < τ. αραβ. akıl-lı, akıl μυαλό, λογική.

αqουλού μυαλωμένος < τ. αραβ. akıl-lı,

άβ, άβου άλλο, ακόμη

αβγάτ’ς αναβάτης, ιππέας, καβαλάρης.

Άβγο, άβgο, τοάλογο, φαρ.

άβι στειλιάρι, κυνήγι < τ. av

αβίς ανάποδα, αλλιώς

αβλίχι κυνηγότοπος < τ. avlιk

άβο, άβου, άβάλλο, πλέον, φαρ.

αβόπουρμα επομένη πρωί

αβούçαέτσι

αβούτζι, αούτζι έτσι

αβράτγυναίκα < τ. αραβ. avrat, τα πόκρυφα γυναικός

αβτζής / -ίδες κυνηγός, κυνηγοί, < τ. av-cı, av, κυνήγι

αβτζιλίκικυνήγι < τ. av κυνήγι, avçı κυνηγός

αβτζιλίκι, το περιοχή κυνηγίου, ασχολία με το κυνήγι, θήρα < τ. avcılık

αγάαγάς, αφεντικό < τ. ağa, άρχοντας, τσιφλικάς

αγζι το στόμα του < τ. ağız, στόμα

αγλέχα μαντήλα, τσεμπέρι,

αγόκκο λαγουδάκι

αγός, ολαγός,

αδέεδώ φαρ.

αδούεκεί δα

ΆεΆγιε

Αεσμός, Αγιασμός

αζάτι απελευθέρωση (δούλου) < τ. περσ. azat

αζγούνι εξερεθισμένος, νευρικός < τ. azgιn

Αϊ Ένιρη, Αγία Ειρήνη, τοπωνύμιο

Άι, οΆγιος

αϊλίχι μηνιάτικο (μισθός) < τ. aylık, ay, μήνας

αϊνάς καθρέφτης < τ. περσ. ayna

αϊράνι, αριάνιξινόγαλα < τ. ayran

αϊρένγι κακό, ζημιά

αϊτζής αρκουδιάρης < τ. ayι-cι, ayι, αρκούδα

ακ σαχαλλούςασπρογένης < τ. ak sakallı, ak άσπρο, sakallı γενειοφόρος,

ακ σαχαλλούς με άσπρα γένια < τ. ak sakal-lι, μεταφ. γέρων

ΑλαghΘεέ μου! < τ. Allah-ιm

αλάς παρδαλό < τ. ala

άλεϊ μόνο < τ. aleyh εναντίον, κατά

άλειμα βούτυρο, λίπος

αλειμμάτουλιπαρό άλειμμα, αλείφω

αλέμι, τοκόσμος, οικουμένη < τ. αραβ. âlem σύμπαν, ολότης

αλέρμεσενεζ το παίρνετε; < τ. almak

αλεφρίρις αδελφούς

αλία λαλιά, ανθρώπινη φωνή

αλιπήκααλεπού

αλισφερίσι δοσοληψία, εμπόριο < τ. alış-veriş λαμβάνειν-δούναι

αλτίν σοινίgιμετρητής χρυσού < τ. altin sinik

αλτούνε χρυσά νομίσματα < τ. altın

αλτούνι χρυσό < τ. altın

αλτούνιαχρυσαφικά, λίρες, βλ. αλτούνι

αμάνωχ, έλεος < τ. aman < αραβ. amân, βοήθεια

αμασία όρκος

αμεπήγαινε.

αμελέ εργάτης < τ. amele, γνωστά τα αμελέ ταπιρι, τάγμα εργασίας

άμμα όμως < τ. amma

αμμής θείος (εκ πατρός) < τ. emmi

αμναίγκε όργωνε, αμναίνω, οργώνω < λαμναίνω

αμναίνουμε οργώνουμε, βλ. αμναίγκε

αμπατή, ηπλεχτός φράχτης < αμπλεχτή,

ανdόκοσι, δοκάρι

ανgλάçε, κατάλαβε < τ. anlamak καταλαβαίνω

ανgλάdισε κατάλαβε < τ. anlamak

ανgλάτσαν κατάλαβαν, βλ. ανgλάçε

Άνα τοπωνύμιο στο Βαρασό (διάφορο το Άννα, Αγία)

αναμbρό ανά εμπρός, προηγουμένως

ανγλάτσεν κατάλαβε βλ. ανgλάçε

ανιdέν αμέσως, στην ώρα του < τ. anιnda

ανλαdά καταλαβαίνει, βλ. ανgλάçε

ανλάτσε κατάλαβε, συμπάθησε

αννά όχι

ΆνοιξηΆνοιξη-Καλοκαίρι. Είχαν δύο εποχές, Άνοιξη - Χειμώνας

ανοίς ανοίγει

αντίσαν (σαν τι) φαρ.

αντιά τέτοια

αντιέσουνθυμούνται, μνημονεύουν, αντιέω μνημονεύω,

αντό μερικά

αξαqαλού γέροντας < τ. ak sakallι, με λευκή γενειάδα

αούçα, αούτζι,έτσι

απερά από εδώ

απές, απέσ' μέσα

απέσω από μέσα

απιδέ στέρου από δω κι’ ύστερα

απιδού απ' εδώ

απμένοαναμμένο

απόκκος αλεπουδάκι

απός, αωπός, αλεπού

αρqαdάσα σύντροφος < τ. arka-daş, προστατεύει τα νώτα

αραdeς αναζητείς < τ. aramak

αράdζαν αναζήτησαν, βλ. αραdeς

αρατίζωαναζητώ < τ. aramak

αρατίσκαναναζητούσαν < τ. aramak

αράτσεναναζήτησε, βλ. αραdeς

αρέ τώρα

αρέτσα, χ’αρετώρα δα

αρή, ηαγνή < σανσκρ. arı αγνός, άμωμος, αναμάρτητος.

Αρμενία, Αρμενία, έλεγαν τα Άδανα (;)

αρός, ογερός, ζωντανός, < αρχ. ιλαρός

αροσύνη υγεία

άρσενξήλωσε < αίρω

αρσή αρχή, κάποτε

αρσιζλίκιπαλαβομάρα < τ. arsızlık, αδιαντροπιά

άρτουπουςάνθρωπος

αρώθηνζωντάνεψε συνήλθε, ρ. ρώννυμι - υγιαίνω

αρώνωθεραπεύω < αρχ. αρούμαι, ιλαρούμαι,

άρωπος άνθρωπος

αρωσύνη, ηυγεία, ευρωστία < αρός < ιλαρός

ας να

ασάμπασά μου, μεγάλος αδελφός < τ. paşa, άρχοντας

ασίκιδες γόητες < τ. αραβ. aşık εραστής

ασκ ολσούν εύγε < τ. αραβ. aşk αγάπη, olsun, να γίνει, ρ. olmak

ασκέρ στρατός < τ. αραβ. asker

ασκερί στρατιωτικό < τ. askeri < αραβ. asker, στρατός, συγκέντρωση

ασκεριούςστρατιώτες, βλ. ασκέρ

ασκερλίκιστράτευση < τ. askerlik, στρατιωτική θητεία

ασλανίχι, το αστεϊσμός

ασλάνος, ο λιοντάρι < τ. a(r)slan

άσλη σημασία, βασικώς < τ. αραβ. asl, asıl θεμέλιο

άσομαπό

ασότ(ρ)αυδρορρόα, νεροσυρμή, αυλάκι νερού

άσου από

ατάσοι, αdάσοισύντροφοι < τ. adaş φίλος

ατέαυτός (-τή, -τό), φαρ.

ατεσλέσεφλόγισε < τ. ateşletmek < περσ. âteş, φως

ατέτι, αdέτι, τοσυνήθεια < τ. âdet έθιμο

ατζά, ατζείεκεί, τότε φαρ.

ατζείεκεί, φαρ.

ατζελές βιαστικά < τ. αραβ. acele, επειγόντως,

ατί γιατί

ατόνε κάποιοι

ατσίκ τσενέ πολυλογάς < τ. περσ. açık, ανοιχτό, çene, σαγόνι

ατσίλ άνοιξε < τ. açılmak

ατστσέ έτσι

αυλώνκοιλάδα, χαράδρα

άυνι όμοια < τ. ayni

αυτέν αυθέντης, κύριος

άφ εdέρσιν με συγχωρείς < τ. αραβ. af edersin.

άφεριμ εύγε < τ. περσ. aferin, ή aferim

αφετμέαμνήστευση < τ. αραβ. af etme

αφήνισκεν άφηνε

αχçή μάγειρος < τ. ahçι

αχeρια αχούρια < τ. ahır < περσ. âhûr < πιθαν. ελλ. αχύριον

αχίλιμυαλό < τ. akıl

αχίλι, το νους, μυαλό < τ. αραβ. akιl

αχιλλούς μυαλωμένος < τ. αραβ. akıl-lı

αχμάχος ανόητος < τ. ahmak

αχπάπης οικογενειακός φίλος < τ. ahbap

αχσάμ ουστούαπόβραδο < τ. akşam üstü, akşam, βράδυ, üstü, επί

αχτούνε κλοτσούν, λακτίζω, αχτώ < λακτώ

άχτσεν κλώτσησε,

αχτώνταςκλοτσώντας, ρ. αχτώ < λακτίζω

αψάαμέσως

αψά αψά συχνά πυκνά

αψουçικανάςαμέσως, στο άψε σβήσε

άψουν ανάψουν

αώνι αλώνι, κύκλος στο έδαφος όπου ξεσπορίζουν τα στάχυα

αώνι, 'ώνι, αλώνι

αωπός αλεπού

βααβγά, φαρ.

βαqέτ καιρός, εποχή < τ. vakit

βαβάπατέρας < τ. baba,

βαήνεν έβαζε

βαθικό βαθύ

βάκεανέβηκε, βαίνω

βαλ βουβάλι,

Βαλελίκι, τονομαρχία, Valilik Νομαρχία, < αραβ. Vilâyet

Βαλής, οΑρμοστής < τ. αραβ. Vali Νομάρχης

βάλια, βουβάλια

βαρυπάρχει < τ. var είναι

Βαρdάρης βόρειος άνεμος από την κοίτη του Αξιού

βαρβαργαρούσα δράκαινα, μυθικό τέρας

βάσι πίτα πλατιά, ξεροτήγανο

βάφκανάφησαν

βάφκε άλειψε, έβαψε

βγαίγκηνέβγαινε, φαρ. ρ. βγκαίνω

βέκια αστράγαλοι, βέκ'ι

βέμbει πέμπει, στέλνει

βεράν'ι ερείπιο, χάλασμα < τ. περσ. viran

βέργεςσκουλαρίκια

βηλίπέος, από το βέλος

βινεύω ρίχνω

βιριάτι φωνάζει < βιριάζω, φωνάζω, (προσ)καλώ

βιριούνdι προσκαλούν, φωνάζουν < βιργιάζομαι καππ.

βκοημένος, ευλογημένος, παντρεμένος

βκοΐα, ευλογία, φαρ.

βκοΐζωευλογώ, μεταφ. αρραβωνιάζω ή στεφανώνω

βο, το αυγό, πληθ. βα

βόκκο αβγουλάκι

βορίζω λιχνίζω

Βοτιρίστα κώμη στο νομό Πέλλης το Νέο Μυλότοπο

βουϊνίβουνό

βούλα όλα

βουρdόνι, τομουλάρι < βυζ. βορδόνιον

βουρκανίζω ουρλιάζω (ογκανώ για τα γαϊδούρια)

βουρτόνιμουλάρι < μεσν. βορδώνιο

βουρτόνι, το βουρδών, βορδώνιο, μουλάρι / ημίονος

βρασόλι, βραχιόλι < λατ. bracciale

βρεϊσçή (να) βρει

βρεΐσταν βρήκαν

βρεσή, βροσή βροχή

βρεσίγκενέβρεχε, βρεσίζει βρέχει

βρεχώ βρεθώ

βρίkh βρίkhνι βρίσκει

βροσάλι βραχιόλι < λατ. bracciale

βυνατό δυνατός (για τα τρία γένη)

Γ γαdέρφια καθρέφτες

γαβουσώ βυζαίνω

γάιετ λίαν, πολύ < τ. αραβ. gayet, τέλος,

γαϊρü πλέον < τ. αραβ. gayrι αποδεκτό

γαϊρίδι, το γαϊδούρι, γάιδαρος

γάλανεγελούσε

γαλάς, ο κάστρο < τ. kale

γαλέπι καλούπι, φόρμα, μήτρα < τ. kalıp

γαλιόνι, τογαλέρα < ιταλ. kalyon, τζιμινιέρα, μεταφ. τσιμπούκι

γαλιτζέψαμε καβαλήσαμε, φαρ. ρ. γαλιτζεύω, καβαλάω

γαμίσι καλάμι, φαρ.

γαπούληαποδοχή < τ. gabul

γαραννίχισκοτάδι < τ. karanlιk, μαυρίλα

γαραννίχι, το σκοτάδι < τ. karanlιk

γαριλάργριές, γυναίκες < τουρκ. karılar

γαριλάργριές < τ. karı γυνή, σύζυγος

γαρνό, ελάφι

γάτερη, ηγαλατερή, θηλάστρα. Όνομα της Παναγίας

γάτιεν ποτέ < τ. katiyen, καθόλου

γαφιάςκαφενείο, καφές < τ. αραβ. kahve

γεβή διαβεί

γέβκασιπέρασαν, διέβησαν

γεβκι διέβη

γεγκέ, ηπαράνυμφος < τ. yenge, η γυναίκα θείου, φίλου

γειπή(να) πει

γειπή dογρού να πει την αλήθεια < τ. doğru, ευθύς

γελ, έλα < τ. gelmek

γέλαέλα

γέλμα γέννημα, σιτηρά

γεμέκι, το φαγητό < τ. yemek τρώγω, φαΐ

γεμενί, τομαντίλα, παντόφλα από Yemen < αραβ. yemeni

γεν γίνεται

γέννενέγινε

γερεμάδε γιαρμάδες, είδος ροδάκινο < τ. yarma

γερίχος εραστής, αγαπητικός

γερμέγω, φθάνω, ωριμάζω < τ. ermek

γερτιέζω φθάνω, ωριμάζω < τ. ermek

γεσίλι, τοπράσινο τ. yeşil μεταφ. άγρια χήνα

γήζα, ηκορίτσι < τ. kız

γήμσου για μισή

γήρι, τοψαρί, γκρίζο, < τ. kır, αντιδάνειο < αρχ. κιρρός = υπόξανθος

γης γνωρίζεις

γιqeχχάλασμα, ερείπιο < τ. yιkιk

γιάγελάει

γιαghέρ άπιστος, πονηρός

γιαqαjάχια καυσόξυλα < τ. yakacak

γιαqεσεqλού ωραία, ταιριαστό < τ. yakιşιklι

γιαβάσα σιγανά < τ. yavaş

γιαβρού μωρό, νεογέννητο πουλάκι < τ. yavru

γιαβρούδε μωρά < τ. yavru, νεοσσός

γιαβρούμ μωρό μου < τ. yavrum, τρυφερή προσφώνηση

γιαγιάν ποδαράτα, πεζή < τ. yayan

γιαγλάτσιν άλειψε < τ. yağlanmak

γιάδι αγελάδα

γιαζέδια αγορά

γιαζέριαγραπτά < τ. yazι, γραφή

γιαζιλάν πεπρωμένο, γραπτό < τ. yazılı

γιακισικλούς όμορφος (άντρας), ταιριαστός < τ. yakışıklı

γιαλάτσενέγλυψε < τ. yalamak

γιαν γιανά αντικριστά < τ. yan yana, yan, πλευρά

γιαναστέσηνπλησίασε < τ. yanaşmak

γιαναστεύω πλησιάζω < τ. yanaşmak

γιαναστούρσεν διπλάρωσε < τ. yanaşmak

γιαπαντζίεξωτικός < τ. yabancı, άγνωστος < περσ. yâbân, ερημιά

γιαπούϊσαν κόλλησαν < τ. yapιşmak

γιαπουστήρσιν προσάρμοσε < τ. yapıştırmak

γιαπουστουρdούς κόλλησε < τ. yapιştirmak

γιαρ φίλος, εραστής < τ. yar < περσ. yâr, αγαπημένος

γιαρ φυτανλήςλυγερόκορμος < τ. fidanlı < ελλ. φυτόν

γιαρ, ο, ηεραστής, αγαπητικιά < τ. περσ. yar

γιαραdές ωφελείς < τ. yaramak

γιαράς πληγή < τ. yara

γιαρέμμισός <τ. yarιm

γιαρίσι αγώνας, ανταγωνισμός < τ. yarış, διαχωρισμός

γιαρού μισό < τ. yıarı

γιαρού 'υμνά μισόγυμνα < τ. yarım + γυμνά

γιαρού τσιπλάχμισόγυμνος < τ. yarı çıplak, γυμνός

γιάρωσε έγινε καλά, αρωσε, ρώνυμι

γιασάσανέζησαν < τ. yaşamak

γιασατίσκηνζούσε < τ. yaşamak,

γιασιτίζω πορεύομαι, ζω < τ. yaşamak

γιασλούςηλικιωμένος < τ. yaşlı, yaş, ηλικία

γιάσουμιγελάσουμε, ρ. γιάω, γελώ, φαρ.

γιάτε, γιαdεελάτε, φαρ.

ΓιαχουdήςΕβραίος < τ. Yahudı

γιένανιψιός < τ. yeğen

γιοκ όχι < τ. yok

γιολαdά στέλνει < τ. yollamak

γιολάτσιν έστειλε

γιολλατίμέστειλα < τ. yollamak βγάζω στο δρόμο, στέλνω

γιολτάσης συνοδοιπόρος < τ. yol-daş, yol δρόμος,

γιόξαμ μήπως, ειδ' άλλως < τ. yoksa

γιορούπήγαινε < τ. yürümek βαδίζω, πορεύομαι

γιορτιέσουνε ερμηνεύσουν

γιουκούνν'ει ακούει

γιουκούσω ακούσω

γιούκσινάκουσε

γιουμπρούχι γροθιά < τ. yumruk

γιουμρουχλάνσην γρονθοκόπησε < τ. yumruklamak

γιοχόχι < τ. yok

γιοχλατίσουνψαχουλέψουν < τ. yoklamak, ψηλαφίζω, δοκιμάζω

γκαρτιέζω απλώνω (τα φτερά πουλιού)

γκελιννύφη που μπαίνει στο σπίτι του άντρα < τ. gelin

γκεριλετίζω τεντώνομαι, αναχαιτίζομαι < τ. gerilmek

γκερίχος, εραστής, αγαπητικός

γκετζένύχτα < τ. gece

γκέτμιεν που δεν πηγαίνει < τ. gitmek, πηγαίνω

γκιορέ ως προς, αναλόγως < τ. göre,

γκιουβέιγαμπρός σε κόρη τ. güvey, enişte γαμπρός σε αδελφή

γκιουζέλ ωραίος < τ. güzel ωραίος, ωραία

γκιουζελίμκούκλα μου < τ. güzelim, güzel όμορφος

γκιουλέ γκιουλέχαμογελώντας < τ. güle güle, με γέλια, στο καλό

γκόμα κομμάτι, μια στάλα

γκούdι, λίγο, κομμάτι

γλέχα, αγλέχα, μανδήλα, τσεμπέρι

γλέχα, γλέχι, μανδήλα, τσεμπέρι, φαρ.

γνέντα έναντι, απέναντι φαρ.

γνές ξανά

γομάρε γάιδαρος, φόρτωμα για ένα γάιδαρο

γονουστιέν συζητούν < τ. konuşmak

γοντσίδεςγείτονες, γοντσής < τ. komşu, γείτονας

γοντσίσαγειτόνισα < τ. komşu

γοράνν'ει αγοράζει

γοτζάς, οσύζυγος, γέρος < τ. koca πρεσβύτης

γουdούρσαν φρένιασαν < τ. kudurmak λυσσάω

γουβάλι, το βουβάλι

γουζί, τοαρνί < τ. kuzu, γουζί μου μωρό μου

γουΐ, το γουβί < γούβα, λάκκος < αρχ. γύπη ίσως < λατ. guba

γουλτωθώ λυτρωθώ, γουλτώνομαι < τ, kurtulma

γουλτώννειγλυτώνει, τελειώνει (το έργο)

γουμάρι γαϊδούρι, φόρτωμα (όσο σηκώνει ο γάιδαρος)

γουμασώνα εκλεκτό ύφασμα < τ. αραβ. kumaş ύφασμα ποιότητος

γουρbάνι σφάγιο < τ. kurban τάμα, ζώο για θυσία

γουρbέçιτα ξένα, ξενιτιά < τ. gurbet

γουργούρι λάρυγγας φαρ.

γουργούρι, το λαιμός, φάρυγγας, γούργουρας, βυζ. γουργουρισμός

γουτζαχλαμά, αγκάλιασμα < τ. kucaklama εναγκαλισμός

γουτζαχλατίζωαγκαλιάζω < τ. kucaklamak

γουτζαχλάτσηναγκάλιασε < τ. kucaklamak

γουτνί, τούφασμα μεταξωτό < τ. gutnu

γουτούρσαν, λύσαξαν, < τ. kuturmak = μαίνομαι, λυσσώ

γούτσε συμφώνησε

γρâ γριά

γραιγραία, γριά

γρεύωβλέπω (από τον αόριστο έγρεψα = έβλεψα)

γροικά καταλαβαίνει, γνωρίζει, βυζ. ρ. (α)γρικώ

γροικάγκαν γνώριζαν

γροίξενγνώρισε, αγρ(ο)ικώ καταλαβαίνω, ακούω

γροίξι κατάλαβε, αγρικώ

γρουκάτα, η αγριόγατα

γρύνν'ιτι γδύνεται

γρύστα γδύσου

γρώσι,το 1/100 της τ. λίρας, kuruş

γυο δυο

δαιβοσύνη, η διαβολιά, πονηριά, δαίμων

δαρά τώρα

δεβαίγκηνπερνούσε, διάβαινε

δεβαίνκε διάβαινε, περνούσε, ρ, δεβαίνω, διαβαίνω

δέβας πέρασε (διαβαίνω)

δέβασανπέρασαν δεβάζω < διαβαίνω και διαβάζω μελετώ

δεβάσκαν διάβαζαν, διαβάζω, δεβάζω

δεβόβουδιαβόλου, διέβος, διάβολος

δεβοσύνηδιαβολιά, πονηρή ενέργεια

δέβουπήγαινε, διάβαινε

δεκηδώσει

δέφα αδέλφια, (α)δεφός, αδελφός

δεφός, ο αδελφός

Δηρμήτ Δημήτρης

διεχούς δίχως, χωρίς

δισώμιδύο ώμοι, δις ώμος

δομένο δαιμόνιος, δαιμονισμένος, τρελός

δότζενχτύπησε, (με ο) φαρ. Αόριστος του κρούω

δότζην χτύπησε, αόριστος του κρούω

δραμεγάλα < 'δρο, αδρός μεγάλος

δρομεγάλος, φαρ. (από το αδρός)

δώτζενέδωσε, (με ω) φαρ. Αόριστος του δίδω

δώτζηνέδωσε, ρ. δίτω δίνω (δότζην χτύπησε, του κρούω)

ε ένα

ε, εν αν

εbέ γιαγιά < τ. ιαπον. ebe μαμή, μάμη.

εçίνdινανεπορεύονταν, ζούσαν < τ. geçinmek

έdεκαν έθεσαν, έβαλαν, βυζ. θέτω

έdεκεέδωκε, έθεσε

έgνωσα ενημέρωσα, γνώρισα,

έα άσε, ρ. εάω - εώ

έβghενεβγήκε

έβgαμη βγήκαμε, ρ. βγκαίνω < βγαίνω

έβgαν βγήκαν

έβζιξινέζεψε

εβή αυγή, πρωί

εβίτζα γλυκοχάραμα, πρωί, τηνεβή αύριο

έβκη(ε)βγήκε

εβλάdι τέκνο < τ. evlat

έβσαξιν έσφαξε

έγαμέγα

έγερ εάν < τ. eğer

εγίπντροπή < τ. ayιp

έγισgε γέννησε

έγκιισορροπία (φόρτωμα σε υποζύγιο) < τ. κινεζ. deng

εγλατώνωγλύφω, σκουπίζω, φαρ.

εγλεντζές, γλέντι < τ. eğlence διασκέδαση

εδόέλα, προστ. του έρχομαι, φαρ. (εδό αδέ = έλα εδώ)

εδότι ελάτε, φαρ.

Εζ, οΆγιος

εϊλίκ καλοσύνη < τ. iyilik

είνdι άντε < τ. haydi

είρασι είδαν, είδασι!

είρε είδε

ειςένας, εις

έϊσκανείχαν

έκκεέκανε

έκουασε έκλασε ρ. κουάνω «κλάνω»

ελάνσε σάλταρε, ρ. ελαύνω

ελέ βερμέ λιποταξία, παράδοση στον ξένο < τ. ele verme

ελέκικόσκινο για αλεύρι < τ. elek

ελίκ καλοσύνη, χάρις < τ. eyilik

ελμάς διαμάντι < τ. αραβ. elmas

ελπισέ ρούχο < τ. elbise

έλτιψαν έδεσαν, μεσαιωνικό λιτεύω, δένω

έμαανέμαραν, έμαθαν

έμασιέμαθε

εμμογλης εξάδελφος < τ. emmi oğlu, γιος θείου από πατέρα

έμοσμα, γέμισμα, φαρ. (έμω, γέμω, γεμίζω)

εμπαςβάλε, γέμισε, φαρ. (εμβάζω), μπάζω

έμσεριπατριώτη < τ. περσ. hemşeri

εμώθαν γέμισαν

έμωσεν γέμισε, γεμώνω

έν είναι

ένdαν έγιναν

ένηκιγίνηκε

ένιείναι < έν(εστ)ι

ένι, εν’ , ΄νιείναι < έν(εστ)ι είναι

ένια γένια

ενίσκιτι γίνεται

ενίσκουντι γίνονται

εννά γεννά

εννέεννιά

ενόσαν έγιναν, (ίνουμι, γίνομαι, ωριμάζω)

ενόσαντηέγιναν

ενότουν έγινε

έντουνεεγένετο

έντσεν γέννησε ρ. εννάω «γεννώ»

εξίγι ελαττωματικό < τ. eksik, ελλιπής

εξίλjησασι αυξάνονται

έπgεν εποίησε, έκανε

έπαρ πάρε

έπεείπε

επεγί αρκετά < τ. epey

έπεϊαρκετά < τ. epey

επιçού από εδώ

έπιασε έπιασε τόπο, έβαλε στη θέση του

έπισασι έπεσαν

έπκαν εποίησαν, έκαμαν

έπκεν εποίησε, έκανε

έπσασεέψησε

έρç έρθει

ερά εδώ

έροτονερχόταν

έρουνdι έρχονται

έρυξανέσκαψαν < ορύσσω

ερυό δυο

έσαξαν έσφαξαν

έσειςέχεις

εσέογλου εσέκγαϊδουρογάιδαρε < τ. eşek oğlu eşek, γαϊδάρου γιε γάιδαρε

έσητιέχετε

έσικιν έθεσε

έσιρα έριξα, ρ. σιραίνω, σκοπεύω και πυροβολώ (και με τόξο)

έσσυρενβρόντηξε, τουφέκισε, φαρ. Συραίνω, σφυρίζω

έσυρε το μεχάνι δούλεψε η μηχανή (το φυσερό του σιδερά)

ετά αυτή

ετιά ετούτα, αυτά

ετό αυτό

ετός αυτός

ευή, ηαυγή, (τηνευή = αύριο)

ευίτζα, αβίτσα, αυγίτσα, αυγούλα, το χάραμα της επομένης

ΕφεντήςΑυθέντης (αντιδάνειο από ελλ.)

έφκι έφτασε, έγινε

έφκωσαάπλωσα < φαρ. ρ. φκώνω, απλώνω

έφκωσε άπλωσε, φκώνω, απλώνω

έχeσκαμ είχαμε

έχτσενέχτισε

εώ εδώ

ζτης, ‘ζ Ε Σοφίας της Αγίας Σοφίας

ζάεις κάνεις

ζαΐφη αδύνατος < τ. αραβ. zayıf, ισχνός

ζαμάνι εποχή, καιρός < τ. zaman < αραβ. zeman

ζαναχέπ κοροϊδεύω, ρ. ζαναχεύω

ζαπίταξιωματικός < τ. zabit < αραβ. zabt, σύλληψη

ζαπίτ’ς αξιωματικός < τ. αραβ. Zâbit, αρχηγός

ζαπτιάδε, αξιωματικοί

ζάρφι φάκελος < τ. αραβ. zarf, κάλυμμα

ζαχμέçικόπος, ενόχληση < τ. zahmet < αραβ. zahm

ζγαζζευγάρι

ζεγριά ζεβριά αριστερά

ζεϊτούνα ελιές < τ. zeytin

ζεϊτούντζακάτοχος ελαίας < τ. αραβ. zeytin, ελαιόδεντρο,

ζελμονάνλησμονούν, φαρ. ρ. ζελμονώ

ζελμόνεσε ξέχασε, ζελμονάγω, λησμονώ

ζελμόνσενλησμόνησε

ζεμπίλ, ζουμπούλι, δίχτυ < τ. zembil

ζεν, ζαμσαν

ζενgινένσενπλούτισε < τ. zeginlemek

ζενgινηςπλούσιος < τ. περσ. zengin

ζεναάτι ειδικότητα, τέχνη, επιδεξιότητα < τ. αραβ. zanaat

ζενγκινέτσε πλούτισε < τ. zengin, zenginlemek

ζενίν πλούσιος < τ. zengin

ζευγάρι ζυγός, ζεύγος βοδιών για όργωμα

ζηντάνιτόπος σκοτεινός < τ. περσ. zından, υπόγειος φυλακή

ζηρμουννά λησμονεί

ζιαρέτι επίσκεψη (σε γιορτή) < τ. αραβ. ziyaret,

ζιαρέτι, τοπροσκύνηση < τ. αραβ. ziyaret επίσκεψη

Ζιντζί τερέ, τοΑλυσόρεμα. Τα Φλαβιανά, σε απόσταση δυο ώρες από την Καισάρεια. Ο Επίσκοπος μετέφερε την έδρα του στο Ζιντζί τερέ για να έχει εποπτεία των Σχολείων. Η Μονή Αγ. Προδρόμου τύποις Μονή με το συγκρότημα των Σχολείων ήταν “Παν διδακτήριο”: Ιερατική (ισότιμο με τα εν Ελλάδι Γυμνάσια), Διδασκαλείο Θηλέων, Ορφανοτροφεία Αρρένων και Θηλέων)

ζιντζί, το αλυσίδα < τ. zincir < περσ. zencir,

ζόρι ωραίο, δυνατό, δυσκολία, βία < τ. περσ. zor

ζουλεύω δουλεύω, θρέφω

ζουλιά δουλειά,

ζουλιάς çης dεπέ πάνω στη δουλειά < τ. tepe, μέτωπο

ζουριέτιαπόγονοι, παιδιά < τ. zürriyet, γενιά

ζουρλού ισχυρός < τ. zorlu, ρωμαλέος, zor, δυσκολία

ζουρλούσσις ωραίος, ρωμαλέος < τ. zorlu

ζουτζί, στάμνα πήλινη

ζουτζόκκο στάμνα μικρή

ζυ ζυγός, ζεύγος/ζευγάρι, ζυ ρούχα, φορεσιά

ή, σ'τηγη

ήαψεν άναψε, ρ. άπτω

ήγιασα όργωσα

ήγρεψε κοίταξε, γρεύω, κοιτάζω, θρέφω, φροντίζω

ήνgρεψαν γύρεψαν, θέλησαν

ήνgρεψε γύρεψε

ήρασαερωτεύτηκα

ήσιλισκι θέλησε

ήσκου νηστικός

ήτουνεήτανε

ήψεςάναψες, άπτω ανάβω

θάλι, λίθος, πέτρα

θεία, ηθεία, μετφ. προξενήτρα,

θέκθέσε, φαρ. ρ. θέκνω

θέκνω θέτω, τοποθετώ

θιάνωφτιάνω

θιάρλιθάρι

θωρείβλέπει, θεωρεί, θωρώ

θωρήγκανέβλεπαν, φρόντιζαν, θωρώ, επιμελούμαι,

ιείναι

ιçά αυτά

ιβάρι χαλινό καπίστρι < τ. yular

ιγdέριβρακί

ίδι γίδα

ιζgίνι σίκαλη, (ζωοτροφή)

ιζίνη, άδεια, διαταγή < τ. αραβ. izin

ιζίνι άδεια < τ. αραβ. izin, εξουσιοδότηση, εντολή

ικιτέ bιρ μια στις δυο < τ. ikide bir στα δύο ένα

ιλενgέρι ταψί, πιατέλα < τ. ilenger

ιλέσι ψοφίμι, πεθαμένος < τ. περσ. leş

ιλίκμεδούλι, κουμπί <τ. ilik, κουμπότρυπα

ιλλέτι ασθένεια, μεταδοτική αρρώστια < τ. illet

ιμάμ Ιμάμης < τ. Imam

ιμανσούζαάπιστη < τ. αραβ. iman πίστη, imansız = άπιστος

ιμάτιπουκάμισο < ιμάτιον

ιμιάς με μιας

ιμνιά μία, κάποια, κάποτε

ίνgενςουγγιές, ουγγιά < λατ. uncia (περίπου 31 gr)

ινgιάν αν και, γιατί, ωσάν

ινεί(να) γίνει, φαρ.

ινισκούτουν, γινόταν, φαρ. ινίσκεται = γίνεται

ίνου είναι

ινούτουνγινόταν, ίνουμαι, γίνομαι, ωριμάζω

ινσάνι, το άνθρωπος, νοήμων < τ. insan < αραβ. ins

ινσάνια άνθρωποι βλ. ινσάνι, το

ινσάνος άνθρωπος, βλ. ινσάνι, το

ινώ γίνω

ιπαdέτι, το λατρεία < τ. αραβ. ibadet δουλεία

ιπτάχνουαρχικό, προηγούμενο < τ. iptida

ιράστα συναπάντημα < τ. rast

ιράτς ευθύς, τύχη αγαθή, συνάντηση < τ. rast

ιρέα ιδέα, μνημονικό

ιρί ρωμαλέος, δυνατός < τ. iri

ιρνιό δύο

ισλανdούσι βρέχονται < τ. ιslanmak

ισμάνι μετανιωμένος, πισμάνι < τ. περσ. pişman

ισούζη παράξενος, κακός χαρακτήρας

Ιστανbουλλού Κωνσταντινοπολίτης < τ. Istanbul-lu

ισύναεσύ

ιτά ετούτο

ιτέριν βρακί, σαλβάρι

ιτό αυτό

ιτσινέ μέσα < τ. içi-ne, iç μέσα

ιφλάχι ξουράφι, φαλτσέτα < τ. Iflah

κöτüλεγίσηκακοποιήσει < τ. kötülenmek

κöτία κακά, χαλασμένα < τ. kötü, κακός

κüνüργια καινούργια

κα καλά, καλό

κα’όκαλό

καbάνι Καπάνι, τοπωνύμιο στα Φάρασα

καβάζης φρουρός < τ. kavas

καβαλίνεςκόπρανα ιπποειδών

Καβάρη κάτζι Καβάρη βράχος, τοπωνύμιο στα Φάρασα,

καβάχι καβάκι, λεύκα < τ. kavak

καβγάς διαμάχη, τσακωμός < τ. kavga

καβουρμάς τηγανητό κρέας, < τ. kavurma (χοιρινό λίπος στη βράση)

κάγοτονκαιγόταν, βασανιζόταν

κάζα χήνα < τ. περσ. kaz

καζάντησε κέρδισε < τ. kazanmak

κάιγεταικάθεται

κάκι, κάκα, σκατά (παιδικά)

καλαΐτουτον καλεί, προσκαλεί

κάλης κασιδιάρης < τ. kel

κάλιψενκαβάλησε

καλόκκοςκασιδιάρης < τ. kel

καλπατούνι τανάλια < τ. αραβ. kelpeten, kerpeten,

καλσίννα μείνει < τ. kalmak μένω

καμbήλ καμήλα

κάμα άσκημα < τ. kam

κάμικο άσκημο, κακό < τ. kam

καμίσι καλάμι < τ. kamuş

καμούκιακόκαλα < τ. kemik

καμπά νταής ψευτοπαλικαράς < τ. kaba-dayι (dayι, μπάρμπας)

καμπράδε σβόλοι από χώμα

καμπράς, σβόλος από χώμα

κανείςκάποιος

κανίζω σκίζω, σπάζω

καννάβι, το σκοινί, φυτό καννάβι

κάντι πού είναι

καοσύνη, καλοσύνη

καπάτα σκέπασε < τ. kapamak

καπατίζω κλείνω, σκεπάζω, βλ. καπάτα

καπατίστη έκλεισε

κάπιν κάπνη, καπνοδόχος

καπλάνι, το τίγρης < τ. kaplan

κάπνη καπνοδόχος

καρdία, ηκαρδιά, στήθος

καρά κίσι βαρυχειμωνιά < τ. kara kιş μαύρος χειμώνας

καράκ κρέας

καρακώνω κλειδώνω

καργάς, ο κάργια, κόρακας < τ. karga

καριάκαρδιά

καριόλακρεβάτι, μεταφ. ιερόδουλη

καρμανίσκινι κλωθογύριζε, από το καρμάνα που περιστρέφεται

καρμαντίζω περιστρέφομαι, καρμάνα το αδράχτι

καρσιλαμά αντικριστός χορός < τ. karşılama, συναπάντημα

καρσιλαμάς αντικριστός χορός < τ. karşılama προϋπάντηση

καρτζουλιέgοι τέρατα (μυθικά)

καρτιέζω ανοίγω, τεντώνω < τ. kurmak (στήνω)

καρυδού μέσα το μέσα του καρυδιού, ψίχα

κασαπτσής χασάπης

κασινόνjισκασι κάθονταν

κάσιτικάθεται

κατάρ όσο < τ. kadar, νε κατάρ, πόσο

κατάσεν κλότσησε, κατ’ αχτώ

κατέρι μοίρα, ριζικό < τ. αραβ. kader το γραπτό

κατέχκανε κατέχανε, γνώριζαν, (ρ. κατέχω)

κάτζανε κάθισαν

κατζεύωομιλώ, λέγω, φαρ. (ποντιακά καλατζεύω)

κατζέφκην μιλούσε,

κατζέψει μιλήσει, βλ. κατζέφκην

κατζί, λόγος, ομιλία, φαρ.

κάτζι, το βράχος < τ. kaya

κατιέν ουδέποτε, καθόλου < τ. katiyen

κατιέσεν κυνήγησε, ρ. κατιέζω

κατινός, καθαρός, αγνός, φαρ.

κατλέβgουσι καβαλικεύουν

κατλέβγει, καβαλικεύει, ρ. κατλέβγω

κάτουκάτω

κατούα, χήρα, φαρ.

κατόψα κατά όψη, κατεπάνω

κατσμάδραπέτευση < τ. kaçma, ρ. kaçmak, δραπετεύω

καφάκεφαλή < τ. αραβ. kafa

καφέσι κλουβί < τ. kafes

κάφτακάηκα, ρ. κάφτομαι καίγομαι

κάχι πλάι, δίπλα, κόχι, όχθη < τ. kax

καχπέσα πόρνη, πουτάνα < τ. kahpe

κεdέρι προσβολή

κεζμάτι τύχη, πεπρωμένο < τ. kısmet

κειότανεκεί ήταν

κέιφι καλή διάθεση < τ. keyf

κεκίλι, τοτσουλούφι, μπούκλα μαλλιών < τ. kıl μαλλί

Κέλ ογλάν κασίδας αγόρι < τ. kel oğlan

κελέρ, έσοδα, σοδιά, στάχια < τ. kelir, keler

κελέσι ωραίος < keleş, κελ, φαλακρός, < kel, κασίδης

κελέσιν να έλθεις < τ. gelmek έρχομαι

κελίννύφη < τ. gelin γυναίκα στο σπίτι του συζύγου.

κελιν γήζακόρη αρραβωνιασμένη < τ. gelin kız

κελίνγίζα μνηστή < τ. gelin kız, νύφη κορίτσι

κελλές κομμένο κεφάλι < τ. kelle σε σφαγμένο ζώο

κεμέρ θήκη στη ζώνη για χρήματα < περσ. kemer ζώνη,

κεμίν, τοκιβωτός (του Νώε) < τ. gemi πλοίο, σκάφος

κεμόκ κόκαλο < τ. σανσκρ. kemik

κενάράκρη, όχθη < τ. περσ. kenar,

κεντέρι πίκρα, λύπη < τ. keder

κεντικελέναφεαυτού ερχόμενος < τ. kendi gelen

κεπεζελίκι εξευτελισμός, ταπείνωση < τ. kepezelik

κερdάνι, τοπεριδέραιο, καδένα < τ. περσ. gerdan «λαιμός»

κερβεντζής συνοδεύων καραβάνι, καμηλιέρης < τ. kervancı

κεριλετίζω αναχαιτίζω, απωθώ < τ. gerilemek

κερτάνι περιδέραιο, βλ. κερdάνι, το

κερτίστηνι σκόρπισαν

κερτμεσίκόψιμο, χαραγή < τ. kertmek

κέσgε μακάρι, είθε < τ. keşke

κεσέ σακούλα, πορτοφόλι < τ. kese < περσ. kîse

κέσκε μακάρι < τ. keşke

κετζέ γιαρισή μεσάνυχτα < τ. kece-yarιsι, νύχτας μισό

κετιρσίν να φέρει < τ. getirmek φέρνω

κετούρσαντα, έφεραν < τ. getirmek

κετσέ γιαρισί μεσάνυχτα < τ. gece yarısı, της νύχτας το μισό

κετσελίκινυχτικό < τ. gecelik

κετσίμι, το το ζην, βίος < τ. geçim

κετσινdάγω πορεύομαι < τ. geçinmek, βιοπορίζομαι

κετσιντίζω πορεύομαι, ζω

κετσιντίσετε ζήσετε, βλ. κετσινdάγω

κέφι διάθεση κέφι, < τ. keyif

κη(να) κάνη

κηζκορίτσι < τ. kız κόρη παρθένα

κιανdάκοντά, περίπου

κιάρι κέρδος < τ. περσ. kâr, εργασία, κόπος

κιάτ κατά όπως

κιατίπης ταμίας < τ. αραβ. kâtip, γραφέας

κιεχνίοτε < τ. περσ. kâh, gâh

κιζίρης κλητήρας κοινότητας < τ. gizir

κιζμέcι τύχη, ριζικό < τ. kısmet

κιλαλάτζι, το κόπρος σε σβόλο που κουβαλούν τα σκαθάρια

κιλίτσιξίφος < τ. kılıç

κίμινιζ ποιος από σας < τ. σανσκρ. kiminiz

κινάχένα < τ. kina, ξανθή βαφή για νύχια και μαλλιά.

κινέπάλι < τ. gene, gine

κιορέως προς, αναλόγως < τ. göre

κιορέ αναλόγως, κατά τα φαινόμενα < τ. göre, ρ. görmek, βλέπω

κιοσέ σπανός < τ. περσ. köse

κιουζελίμ όμορφη μου < τ. güzelim

κιουζελλίκ ομορφιά < τ. güzellik

κιούπιπιθάρι < τ. küp

κιουτζουτζούκ μικρούτσικος < τ. περσ. küçücük, küçük, μικρό

κιουτσούκ μικρός < τ. küçük

κιριάςκρέας

κισμέτι τυχερό, πεπρωμένο < τ. kιsmet

κιτέσιννα πας < τ. gitmek πηγαίνω

κλουτζίστρα, η κλώσσα, (κλωσσάστρα)

κλώιχ κλώθεις, γυρίζει

κό δικό (του)

κό μου δικό μου

κοβdά κορμί, σώμα < τ. gövde

κοβαλάτσανκυνήγησαν < τ. kovalamak, κατατρέχω, κυνηγώ

κοβτάςσώμα < τ. gövde, κορμί

κοδευτήρι, κλαδευτήρι

κοδίζω προσβάλω, βασανίζω

κοζλούχα, τα ματογυάλια, διόπτρες < τ. göz-lük (göz, μάτι)

κοιμερώ κοιμηθώ

κολαΐ ευκολία < τ. kolay

κολήσουμ σαλαγάω (βόδια, πρόβατα), κολλάω

κόμα κομμάτι

Κόμαναπόλη, η Ιεράπολις των ελληνιστικών χρόνων

κόμη ακόμη

κομούρια κάρβουνα < τ. kömür, άνθραξ

κομπώσει ξεγελάσει, ρ. κομπώνω, ξεγελώ, εξαπατώ

κονdούρα κολοβή

κονάχι έπαυλη, αρχοντικό, παλάτι, κονάκι < τ. konak

κονουσμάτουν ομιλία < τ. konuşma

κόνσεν πέταξε, ρ. κοντάω, ακοντίζω(;)

κοντάν πετούν ρ. κοντάω (ακοντίζω;)

κοντάω, ακοντάω, ακοντίζω, ρίχνω

κονώς,κενώνω, χύνω

κόνωσε άδειασε

κοπανίζω χτυπάω, δέρνω, κόπανος(;)

κοπανίσκηνχτυπούσε, κοπανούσε, κοπανίζω < κόπανος

κοπρού γέφυρα < τ. köprü

κόρ στραβός, τυφλός < τ. περσ. kör

κοριαίνω τυφλώνομαι, βλ. κόρ

κορίς κορίτσι

κορτζόκο, κοριτσάκι

κοσά γωνιά, ύπαιθρο, αλάνα < τ. köşe περσ. gûşe

κοτέκι, κουτέκι ρόπαλο, ξυλοκόπημα, στειλιάρι < τ. kötek

κοτζί, κοτσί, το σιτάρι

κουβαλάτσεν κυνήγησε, κατατρόπωσε, ρ. κουβαλατώ

κουγιού πηγάδι, λάκκος < τ. kuyu

κουγιουμτζής κοσμηματοπώλης < τ. kuyum-cu, kuyum, κόσμημα

κουζέλτσα όμορφη < τ. güzel

κουκούθεία, προσφώνηση σε μεγάλη γυναίκα

κουλαδζόκκο φιδάκι < τ. yιlancık < yılan φίδι

κουλάχκουκούλα < τ. külah , σκούφος

κούλιρόδο < τ. περσ. gül λουλούδι

κουμάσα, ηκουμάσι, ορνιθώνας

κουμάσι, το χοιροστάσιο, κοτέτσι

κουμουσώνα ασημένιο < τ. gümüş, άργυρος

κουνdάρίχνει, ρ. κοντάω (ακοντίζω;)

κουνάχι, το αμαρτία < τ. περσ. günah

κούντατοπέταξέ το, ρ. κοντάω

κουπανσεν κοπάνισε, έδειρε, κοπανίζω (κόπανος)

κούπασεν έχυσε, κουπώνω, χύνω

κουράς καμίνι, σιδηρουργείο < τ. küre < περσ. kûre

κούρβαπόρνη < μεσν. κούρβα < λατ. curvus, καμπύλος

κούρβα, ηπόρνη < λατ. curva καμπύλη, κυρτή

κουρελετίζω παρασύρω, φτυαρίζω < τ. κürek, φτυάρι

κούρι καρβέλι (ψωμί) κουρόκκο

κουρτάω καταπίνω

κουρτσουλιέgοι σκαπανείς < τ. περσ. kurz, ρόπαλο, σκαλιστήρι

κούσι, τοσκάφη για πλύση ή ζύμωμα, βάρκα, φαρ.

κουστά ξερνάει < τ. kusmak, κάνω εμετό

κουτζίστρακλώσα, φαρ. (κλωσάστρα)

Κούτζορος, Κουτσοφλέβαρος, φαρ.

κούτι κομμάτι, λίγο (χρόνο), λίγα λεπτά

κούτι σπόρος, σπυρί

κουτούκι κούτσουρο < τ. kütük, πληθ. κουτούκε

κούτσε συμφώνησε, ακολούθησε, ρ. κουθάω

κόφα, η κόρφος, άνοιγμα ποδιάς

κοφτέρης κόπτης, αποκεφαλιστής, δήμιος

κρέβειςγυρεύεις

κρούσκους κρυούτσικο, δροσούλα

κωκάνω

κως, ο κώλος, πισινός

κώσωκλώθω, περιφέρομαι, κλωθογυρίζω

λ' άλλα

λ’ ά άλλον ένα

λ’εν άλλο ένα

λαqερdιά λόγια, κουβεντολόι, < τ. lakırdı

λαεί λέει

λαειννόνjισκι ελεεινολογεί, λέει ακατανόητα, παραμιλάει,

λαζίμι απαραίτητος, χρειαζούμενος < τ. lazım

λαλά θεία < τ. hala, χαλά αδελφή της μάνας

λάλσε λάλησε, μίλησε

λαΰνια λαγίνια, στάμνες

λάφα κουβέντες < τ. περσ. laf

λάχσενλάκτισε, ρ. λακτίζω

λαχτά κλωτσά, βλ. λάχσεν

λαχτίς λακτίζει, χώνει

λαχτόρι, το κόκορας < αλέκτωρ

λεΐκα λίγα

λέικολίγο

λέιξανείπαν < έλεξαν

λέμωνελεήμων

λεπέ λαπάς, πηκτή

λερόνερό

λέσι πτώμα < τ. leş

λεχ λέει

ληθώτικααληθινά

λητάρι σπάγκος (για δέσιμο)

λήτεψανέδεσαν, φαρ.

λήτεψε έδεσε, ρ. λητεύω, δένω

λητέψει (να) δέσει, φαρ. ρ. λητεύω

λία, λιέγα, λίγα

λιαρόνερό

λιέτουνε ήταν λίγο (λιέγο ήτουνε)

λιθοθώριξερολιθιά, λίθο θωρώ

λίμιξιν άρμεξε, λιμέζω, αρμέγω, αλμέγω

λίσκο λίγο (λιγούτσικο)

λίψα δίψα

λτινόςκόκκινος, φαρ. (αληθινός, χρυσός)

μöχüρσφραγίδα < τ. mühür

μά, μα ρα πάρε

μα'κόμαλακό

μαç – μαύρο κατάμαυρο < τ. maç, επιτατικό μόριο

μαdέμ αφού < τ. madem

μάβρωσε θύμωσε, μαύρισε, κατέβασε μούτρα

μαγαράς σπηλιά, άντρο < τ. mağara < μέγαρο

μαγίν μαγικό

Μαθόπ(ω)ροςΦθινόπωρο

μαϊμούνια μαϊμούδες

μάλπράγμα < τ. mal περιουσία

Μαλλιέρης μαλλιαρός (μυθικό τέρας παραμυθιών)

μαμούκα μάμη, γιαγιά

μάνgανο παγίδα για άγρια ζώα του δάσους

μανάλιλαμπάδα < μανουάλιον

μανταράς, μιντέρι < τ. minder μαξιλαράκι, στρωμνή

μαπουσλιέχι φυλάκιση < τ. mahpusluk

μαργαώγκαν μάλωναν, φαρ. ρ. μαργαώνω

μαργαώνω μαλώνω, γκρινιάζω

μαργκάωσεν μάλωσε

Μαρκάλτσα δράκαινα (μυθικό τέρας παραμυθιών)

μασαίρι, μαχαίρι

μασάλι, το παραμύθι < τ. αραβ. masal

μάσηςμπάσης, βάλεις

μασία, η ωμοσία, όρκος, αρχ. ομνύω

μάσουμ μπάσουμε, βάλουμε

μάσουστανεπίτηδες, (στα ψέματα) < τ. mahsus

μασσαλάεύγε < τ. maşallah, αραβ. mâ-şâ-allâh όπως θέλει ο θεός

μάσωμπάσω, βάλω

ματάκαγαϊδούρα, γάτα, φαρ.

ματεμ αφού, εφόσον < τ. madem

μαύρωσε θύμωσε, αμαυρώνω (σκυθρωπό το πρόσωπο)

μαφτού ο ίδιος < αφ' εαυτού

μαχανάς, οπρόφαση < τ. mahana δικαιολογία

μαχζένι, το κελάρι < τ. αραβ. mahsen

μαχκεμεδικαστήριο < τ. αραβ. mahkeme

μαχσούλι, το βλαστάρι, μωρό, καρπός < τ. αραβ. mahsul

μαχτσούμι, το βλαστάρι

μεjιdιέμετζίτι, 1/5 τουρκ. λίρας < τ. mecidiye (20 γρόσια)

μέγκενε, η παγίδα, σφιγκτήρας < τ. mengene < μάγγανον

μεζελεdίς περιπαίζει < τ. mezellet, εξευτελισμός

μεϊdάνι, τοπλατεία, αίθριο < τ. meydan

μεϊβάδε φρούτα < τ. περσ. meyve

μεϊντάνι, το πλατεία, ξέφωτο < τ. meydan

μεϊχανέ κρασοπουλειό, καπηλειό < τ. περσ. meyhane

μεϊχόρ μέθυσος < τ. meyhor (mey, οίνος)

μελό μυαλό,

μεμλεκέτι, το πατρίδα, χώρα < τ. memleket

μεντζιλίσισυνέλευση < τ. αραβ. meclis τόπος σύναξης

μέρισαμ εντούτοις, και όμως < τ. meğer, meğerse

μέρσεμ αληθώς, φάνηκε πως < τ. meğer, meğerse

μερτουβάνισκάλα < τ. περσ. merdiven

μεσελές, ο υπόθεση, πρόβλημα < τ. mesele

μετελίκι μεταλλικό νόμισμα < τ. metelik

μετερίζω μετεωρίζω, σηκώνω

μετζίτι μτζίτι, 20 γρόσια, 1/5 της λίρας < τ. mecidiye

μέτρο δικό μας, ημέτερο

μεφάς, οχάρισμα < τ. müfit, müfât όφελος

μεχάςμαχαλάς < τ. αραβ. mahalle

Μεχτάρης, κοινοτάρχης < τ. αραβ. muhtar αιρετός Άρχων

μητές στομάχι < τ. mide

μιçίκο μικρούτσικο

μιdέ, ο στομάχι < τ. αραβ. mide

μιράτι, μουράτι πεπρωμένο < τ. murat στόχος

μιτζούκο μικρούτσικος

μιτσίκκο μικρούτσικος

μόbελα εφόδια, οικοσκευή, στρωσίδια

μοαΐνι, εξέταση, ιατρική διάγνωση < τ. αραβ. muayene

μοστουράς παράξενος, φαρ. ιδιόρρυθμος

μότουρ δικό μας, ημέτερο

μού(γ)ωσαν, έκρυψαν, μεσαιων. μουώνω, μουλλώνω κρύβω

Μουdούρης, ο Δήμαρχος, Διευθυντής < τ. αραβ. Müdür

μουαγενές εξέταση, ιατρική διάγνωση, < τ. αραβ. muayene

μουγατζίριπρόσφυγας < τ. muhacir, μετανάστης

μούγωσενέκρυψε, φαρ. ρ. μουγώνω

μούλου κρύψε, μούλωσε

μούλωσενκρύφτηκε

μουμπατελέΑνταλλαγή < τ. mübadele

μουντόςμούντζα. Με ανοιχτή παλάμη

μούντος, ο μούντζα < βυζ. μούντα < μουντός, (άλειφαν στο πρόσωπο

με ανοιχτή παλάμη γεμάτη καπνιά αυτούς που διαπόμπευαν)

μουράdε επιθυμία, σκοπός, πρόθεση, ευτυχία < τ. murat

μουράζα τελικός προορισμός, ευτυχία < τ. murat

μουρμούç μυρμήγκι

μουρμούjια μυρμήγκια

μουσαdέ προθεσμία, διορία < τ. müade, άδεια

μουτασαρρıφλίκι διοίκηση < τ. mutasarrıflık έδρα σαντζακίου, επαρχείο

μουχαμπέτι, τοδιασκέδαση < τ. αραβ. muhabbet αγάπη

μουχαρεπές, ο πόλεμος < τ. αραβ. muharebe,

μούχσενέχωσε, φαρασ. ρ. μουχτώ, σπρόχνω

ΜουχτάρηςΠρόεδρος < τ. αραβ. muhtar

μουχτάω ωθώ, σπρώχνω, χώνω

μουώνω κρύβω, κρύβομαι

μπαίγκαν έμπαιναν

μπαλζαμάς, ο ξεροτήγανο < τ. bazlama

μπάς κεφαλή, αρχή < τ. baş, başιm κεφαλή μου,

μπεϊgίρι, τοφοράδα, άλογο < τ. περσ. beygir

μπέλι, τοαμπέλι

μπέν εγώ < τ. ben

μπενάςσημάδι, μελανιά < τ. benek, κηλίδα

μπενί εμένα < τ. beni, ben, εγώ

μπεντένικάστρο < τ. beden, προπύργιο

μπίλενε διακριτά, αναγνωρίζω, διακρίνω < τ. bilmek, γνωρίζω

μπιρ dεφάμια φορά < τ. bir defa

μποϊλού ανάστημα με < τ. boy-lu

μπόρκεν μπόρεσε, μπορώ

μπουγιουρτάω διατάζω < τ. buyurmak

μπούτζι λίγο, μια στάλα, μπουκιά

μπρο προηγούμενος, παλιός

μπρουχώνωπαραχώνω, θάβω

μπυράναψε, μπυρίζω, εμπυρίζω ανάβω

μπυρίστακάηκα, κόρωσα (από έρωτα), μπυρίζομαι

μπύρτσε άναψε, πύρωσε

μυράνεμυρίζουν, μυρά(γ)ω μυρίζω, βρωμάω

μυριολογίσκι λέει μύρια, μυριολογάει, ρ. μυριολογώ

ν'ης γίνεις

νdα είναι

νüα νέα

νüεςνέες, ωραίες

νüνgιά βαρίδι ζυγαριάς

να ένα

να εννώθα γίνω

νά’ρτεις, νά’ρτ’να έρθεις

νάç να, πώς, γιατί

νάçιγιατί

νάghελαμαντρί

ναίκαγυναίκα

ναμούσι υπόληψη < τ. namus, < ελλ. νόμος λεξικό I Z E σ. 491

ναμουσλούέντιμος ηθικός < τ. namus-lu

ναμουσλούκιντροπή < τ. namusluk, εντιμότης

ναμουσλούς αξιοπρεπής < τ. αραβ. namuslu, namus < ελλ. νόμο

νανόστε διαλογίστηκε, σκέφτηκε, αρχ. ανανοούμαι < διανοούμαι

νανόστηνσκέφτηκε, < ρ. νανούμαι, διαλογίζομαι

νανούμαι σκέφτομαι βλ. νανόστε

ναπάει αναπαύθηκε, ηρέμησε

νάσι οργώσει (λαμναίνω) οργώνω,

νάσουν οργώσουν, ρ. νάζω

νάσω οργώσω, βλ. νάσι

νάφτει ανάβει

νάχαλα γιατί

Ναχιέςπεριοχή Δήμου, επαρχία < τ. nahiye

νε είναι

νε ούτε, τι, ό,τι < τ. ne

νεβολίστη έκαμε εμετό, ξέρασε, ρ. αναβολίζομαι

νέγκοσμα περιοδεία, κυνήγι, βλ. νεγκώθω

νεγκώνω τριγυρίζω

νεγκώσουμε να τριγυρίσουμε ρ. νεγκώθω περιφέρομαι

νεκρούμαι αφουγκράζομαι, ανά + ακροώμαι, ακούω,

νεκρούτουν άκουγε, ακούω με προσοχή

νέρελη από πού (καταγωγή) < τ. nere-li

νίγιτι γίνεται

νιμά ώ νιμα, μητέρα

νίσκεται γίνεται

νιστία εστία, τζάκι αναμμένο (άλλο νηστεία, νη εσθίω, δεν τρώγω)

νίψ νίψεις

νόμαζ δώσε μας

νομάτης, ο άτομο, άνθρωπος < ονομάτης

νοξάνι ελαττωματικό

ντoσετίζω στρώνω < τ. döşemek

ντάγι τσουβάλι, σάκος

ντάιμα πάντα < τ. daima

νταμλάς σταγόνα < τ. damla

νταραζούντανανακατεύονταν, ‘νταράζω αναταράζω

ντάρτι, ντέρτι, θλίψη, σκοτούρα < τ. dert

ντεληκαννούς παλικάρι < τ. deli-kanlı, τρελοαίματος

ντεμέκ δηλαδή, να πούμε < τ. demek λέγω

ντενίζ θάλασσα < τ. deniz

ντερβίσης, ο Δερβίσης < τ. περσ. dervis, πλανόδιος μοναχός

ντερέ, dερέ ρεματιά, ρυάκι < τ. dere

ντιέρι, ιταίρι, βρακί

ντικένιαγκάθι < τ. diken

ντιλμπέρσα, η γόησσα < τ. περσ. dil-ber, καλλονή, σαγηνεύτρα

ΝτίπασκαΑντίπασχα (Κυριακή του Θωμά)

Ντονμέαλλαξόπιστος < τ. dönme γυριστός

ντόστης, ο φίλος < τ. περσ. Dost

ντουλ γαρήχήρα γυναίκα < τ. tul karı, tul χήρα.

ντουλγκέρ, ο ξυλουργός < τ. περσ. dülger

ντουνιάςκόσμος < τ. αραβ. dünya κοινωνία,

ντουρ περίμενε, στάσου < τ. dur προστακτ. του durmak

ντουσμάνοςεχθρός < τ. περσ. düşman κακότροπος

ντουσουντίζω διαλογίζομαι, σκέφτομαι < τ. düşünmek

ντουσουντίσκινι σκεφτόταν < τ. düşünmek

νώρτσεν ρώτησε

ξανάστρουφαανάποδα, εξ αναστροφής

ξεβαίνν'ει έξω βγαίνει

ξέβαν βγήκαν

ξεβάνν'εις βγάζεις έξω

ξέβενβγήκε

ξεβινόσκι έβγαινε έξω

ξειά πέφτει, βλ. ξείλσαν

ξείλσαμε πέσαμε, ρ. ξειλάω, πέφτω

ξείλσαν έπεσαν, ξειάω, πέφτω, ξείλσε, (ε)ξείλσε, έπεσε

ξένιτι ξενιτιά

ξέφκα ξέφυγα

ξινάρισκαπάνη, κασμάς < αξινάριον < αξίνη

ξύ’ο, τοξύλο

ξυγανίζω ξεφλουδίζω (ρόκες καλαμποκιού)

ξυναγωγή υπόνομος

όcι ότι

οdάδωμάτιο < τ. oda

όdιgι, όdινgιόταν

οjάqe τζάκι, σωρός ξύλα για άναμμα < τ. oçak, εστία

οβάχ καβάκι, λεύκα

ογλάνπαιδί < τ. oğlan αγόρι

οϊλέ ισέ αν είναι έτσι, επομένως < τ. öyle ise

οϊναμάχορός, παιχνίδι < τ. oyun, oynama

ολάτσεν πήδηξε, ρ. ολλατίζω < τ. ollamak, πηδώ

όν όπου

όνdε(ν) όταν

ονικιλέροι οι δώδεκα (σύμβουλοι) < τ. onikiler, oniki (δώδεκα)

ονούν ιτσίν ένεκα τούτου, διά τούτο < τ. onun için

οράνι, το ερείπιο, χάλασμα < τ. ören

όργοέργο

ορεί μπορεί

ορμάνι, το δάσος, ρουμάνι < τ. orman

ορμανιού δάσους, γεν. του ορμάνι

ορνία όρνεα, όρνιθες, κοτόπουλα

ορνίθι όρνιθα, κότα

ορταλέχ μέση, μεσαίος χώρος < τ. ortalιk πιάτσα

ορτό, τοορθό, σωστό

ότλαα όταν

ότσον του όσο του

ου(γ)άπολλά

ούçαέτσι

ουçούρdουζεν πετάρισε, πεταρίζω < τ. uçurmak

ουγιουγιόρ κοιμάται < τ. uyumak

ούμμα ναι

ούσαν.πέταξαν < τ. uçurmak

ουσάνσανεβαρέθηκαν < τ. usanmak

ουστουνέεπιπλέον, πάνω του < τ. üstüne

ουτιέσε συγκατατέθηκε

οφίρ όφις, φίδι, οφίρκι, φιδάκι

οψουcικανάς αμέσως

π’ ε από ένα

π’α τί

πα πάλι, τι, πώς

παghέρσενξεφώνισε < τ. bağιrmak

παγάνι, το ρέμα, χαράδρα

πάγασην πήγε, μετέφερε

παγήρσινι ξεφώνισε < τ. bağιrmak

παγηρτάξεφωνίζει < τ. bağırmak

παγηρτάω κραυγάζω, τσιρίζω

παγριά παγούρια, υδροδοχεία

παζλαμάς, οξεροτήγανο < τ. bazlama

παθέγομε παθαίνω, υποφέρουμε

παϊαίγκανπήγαιναν, παϊαίνω, παγαίνω

παιγί, παιίπαιδί

παίζω παίζω, χορεύω

παΐλσηνλιποθύμησε, < τ. bayılmak, λιποθυμώ

παίνισκεν πήγαινε

παίννει πηγαίνει

παΐντζεν λιποθύμησε < τ. bayılmak

παίξιμοπαιχνίδι, χορός, από τουρκικά oyun

παίρ παίρνω

Παϊράμι, τοΠάσχα < τ. Bayram μεγάλη γιορτή

παιρί.παιδί

παΐριαπλαγιές < τ. bayır, ανηφόρα, βουνοπλαγιά

παιριά παιδιά

πάιχ πάει (στον αγύριστο)

πάλα πολλά

παλάζι νεοσσός < τ. palaz

παλί λοιπόν

παλόνα μπαλόνια, χαρταετοί < γαλλ. ballon

παλτά τσεκούρι < τ. balta

πανκάθε

παναϋρι, τοπανήγυρη

πάνκε πήγαινε, του ρ. πηγαίνω

πάνουεπάνω

παντέχω προσδοκώ, ελπίζω < πάντα έχω

παντσά χούφτα, πέλμα ζώου < τ. pençe

παρçάιγιακομμάτια, ρετάλια < τ. parça

παράγε παράδες < τ. περσ. para

παραδίδομαι παντρεύομαι

παράδομα, τοπαντρειά (παραδίδει ο πατέρας την κόρη στο γαμπρό)

παραδομένο παντρεμένη, “παραδίδει”, ο πατέρας την κόρη στο γαμπρό

παράιγιαπαράδες < τ. περσ. para, 1/40 μέρος τουρκ. νομίσματος)

παραμύρα μύρισε προσεκτικά, ρ. παραμυρίζω

παραπάς μεταφέρεις, παρά πας

παρέα παράδες, βλ. παράιγια

παρεδόθη παραδόθηκε σε άντρα, παντρεύτηκε

παρέμι κοντά μας < παρ' ημίν

παρέμις σ' εμάς, παρ' ημάς

παρκαμίνα, η παρά-κάμινος, καπνοδόχος, τζάκι

παρλατίζει λαμπυρίζει < τ. parlamak

παρτσαλατίζει κατασπαράζει, ρ. παρτσαλατίζω < τ. parçalanmak

πας ουστούπατόκορφα < τ. baş üstü, (κεφαλή πάνω)

πασαρέψεις καταφέρεις, ρ. πασαρεύω < τ. başarmak

πασκά άλλο < τ. başka

Πάσκας, οΠάσχα

πασλατίσκην άρχιζε < τ. başlamak

πασλάτσαν άρχισαν < τ. başlamak αρχίζω, ξεκινώ

πασλάτσε άρχισε, βλ. πασλατίσκην

πάτα κιούτα πάνω χέρι - κάτω χέρι < τ. patak «ξύλο/δαρμός»

πατζάχα μηροί, μπούτια < τ. περσ. bacak, πόδι

πατιρτί θόρυβος < τ. patırtı

πατισαχλêghêΒασίλειο, Σουλτανάτο < τ. padişahlιk,

Πατισάχους Βασιλιάς < τ. περσ. Padişah

παττανία σεντόνι, κουβέρτα

παχούμι, τομπακίρι, χαλκός, χάλκινα κοσμήματα

πεγαινν'ινόνjισκι πήγαινε

πεγάσεν(τον) πήγε

πέγος, ο άρχοντας, μπέης < τ. Bey

πεζεβέγκηςνταβατζής, μαστροπός < τ. περσ. pezevenk

πεζμάν'ης μετανιωμένος, πισμάνι < τ. περσ. pişman

πειπιει, ρ. πίνω

Πεϊγαμπερ Ο Προφήτης Μωάμεθ < τ. περσ. Peygamber

πεΐρ άλογο, φοράδα < τ. beygir

πεκ έιπολύ καλά < τ. pek iyi

πεκλετίζωπεριμένω < τ. beklemek

πεκλετίσκαν περίμεναν < τ. bekleşmek

πέλκι ίσως, πιθανόν < τ. belki

πελόνιπιρούνι

πενdάρ πεντάρα (νόμισμα)

πενjερέπαράθυρο < τ. περσ. pencere

πενεντάβου αναμεταξύ τους, από ένα στον άλλο

πέντζερα παράθυρο < τ. περσ. pencere

πεπέκι μωρό στην κούνια < τ. bebek

περεντζέπαράθυρο < τ. περσ. pencere

περισάν ταλαίπωρος, αξιολύπητος < τ. περσ. perişan

περισάνουςπανάθλιος < τ. περσ. perişan

πεσάν'ης πεθάνεις

πεσικι κούνια μωρού < τ. beşik

πεσκίρ.προσόψιο, πετσέτα < τ. περσ. peşkir

πέσουμέσα, από έσω

πεστιμάλιποδιά μαστόρου, πετσέτα χαμάμ < τ. peştamal

πεσώσετεπρολάβετε, φαρ. πεσώνω αποσώνω, αποτελειώνω

πετάσουμ πετάξουμε

πέτταπήδα, ρ. πεττάω

πέττασην πήδηξε, ρ. πεττάω, πηδώ

πέττεμα, τοπήδημα < πεττάω ίπταμαι, πετώ, πηδώ

πέφνει πέφτει

πεχλιβάνης, οπαλαιστής < τ. περσ. pehlivan

πην πήγε

πηρπήαν πήραν πήγαν

πηρπήγην πήρε πήγε

πήταξην έστειλε, ρ. πητάζω

πητάξω στέλνω, ρ. πητάζω

πιάγαπήγα

πιδέβη πέθανε, ρ. επιδεβαίνω, περνώ στον άλλο κόσμο

πιέχα μουστάκια < τ. bιyιk

πιλιάρ κριθάρι

πιρ κατς καναδυό, μερικά < τ. bir kaç

πίρ μη, πίρμι προτού

πιρίντζι ρίζι < τ. pirinç

πιρούκσαν συμφώνησαν, πλήθυναν < τ. birikmek

πιρτέν πιρέμε μιας, ξαφνικά, ένα κι ένα < τ. birden bire

πίση, πίσι βρώμικο < τ. pis, για τα τρία γένη

πισίκα γάτα

πιστικός πιστός, υπηρέτης

πιτάζωστέλνω, επιτάζω < πιτάζω

πίτακ στείλε βλ. πίταξεν

πίταξεν έστειλε ρ. πιτάζω

πιτιέσε τελείωσε < τ. bitmek

πιτιέσηντελείωσε < τ. bitmek

πιτίχι, το γυναικεία απόκρυφα

πιτούνι όλοι < τ. bütün

πιτσόκκο μπασταρδάκι, πιτς, νόθος < τ. περσ. piç

πλεμνίσκει πλέον μένει

πλερός πηγάδι με νερό

πλερούται τελειώνει, πληρούται

πλερώνεισυμπληρώνει

πλέρωσαν τελείωσαν, βλ. πλερούται

πλουγορόνα πιλάφι με πλιγούρι < τ. bulgur

πλυναίγκανέπλεναν, πλυναίνω πλένω, πλύνω

πνώσετεκοιμηθείτε, υπνώνω κοιμούμαι

ποçίς ποτίσει

πογοdίςπνίγει < τ. boğmak

ποδαρέίχνος ποδιού Αγίου, νερομάνα αγιάσματος, φλέβα νερού

ποζτιέωχαλώ < τ. bozmak = διαλύω

ποικ κάμε (προστακτική αορίστου του ποιώ)

ποίκαν έκαναν, ποίησαν, βλ. ποίκουμε

ποίκουμε κάνουμε (αόριστος του ποιώ), ποίκα = έκαμα

ποίση ποιήσει, κάνει,

ποίτζεποίησε, κάμε, ποίκα = έκαμα

ποίτζετε κάμετε, ποιήσετε

πομεινάάλλοι, εναπομείναντα, επόμενοι

πομένω απομένω, παραμένω

πομν'ή έμεινε, απόμεινε βλ. πομένω

πόρκανε, μπόρεσαν, μποραίνω, μπορώ

πόρκιν, μπόρεσε, μποραίνω

ποσάλτσεν απόλυσε, ρ. ποσαλτίζω < τ. boşalmak

πόστι, πόστ προβιά, δέρμα μαζί με το μαλλί < τ. περσ. post, πόσθη

πότιπότε

ποτινgιανόποτε κ' αν

ποτούτζικύπελλο

πότς; πο; τί;τι;

που γερέ σε τέτοια θέση, εν προκειμένω, < τ. bu yere

που(γ)άπολλά

πουκάνσιντου άρεσε (ερωτικά), ρ. πουκαντίζω < τ. beğenmek

πουκάτουαπό κάτω

πουλ λέπι ψαριού < λατιν. pul,

πουλλόκα πουλάκια, κλωσόπουλα. Τα δύο λ προφέρονται

πουλόκκα πούλια, < τ. περσ. pul λέπι, ένσημο, γραμματόσημο

πουλπούλι αηδόνι < τ. περσ. bülbül

πουόκκο πουλάκι

πουρτσούχος, ασβός < τ. porsuk

πουσάκας μεγαλύτερος αδελφός, φαρ.

πουσκούλι, τοφούντα, κρόσσι < τ. püskül

πουσμάνι μετανιωμένος < τ. pişman olmak

πουστιέγω λουφάζω, κρύβομαι < τ. pusmak σιγώ

πούτανόπου, πού όταν

πράγια ποδάρια

πρακανάς, ο σκαθάρι, γυρίνος

πράχ πόδι

προμπήσει πρώτο μπει, πρώτο έρθει, ρ. προ μπαίνω

προστζίνσεπροσκύνησε, έγειρε για ύπνο

προστζυνάωπροσκυνώ, νυστάζω

προστσέφαπροσκεφάλι, φαρ. μαξιλάρι

προχού πριν

πτέρ φτερό

πύρσε πύρωσε, άναψε, πυρώνω

πω (να) πιώ

ρ(ο)ύσκενόργωνε, παρατατικός του ορύσσω

ραγάζια φυτά σαν καλάμια σε όχθες λιμνών, ποταμών

ράδα, η αράδα, σειρά,

ραδίεσμα, τοαράδιασμα (η αρχή του χορού)

ρανά βλέπει, βλ. ράνσιν

ράνσιν παρατήρησε (οράω)

ράσα ευνοϊκά < τ. ras, ευθύς, ορθός

ραστ κελένπεραστικός τυχών < τ. rast gelen

ραστα, ησυναπάντημα, τυχαίο < τ. rast

ραχάçιν βίος ήρεμος < τ. rahat, ησυχία

ραχατdουρdούν ηρεμούν < τ. rahat durmak, αναπαύομαι

ραχάτι ανάπαυση < τ. αραβ. rahat

ραχατλανdά.ησυχάζει < τ. αραβ. rahatlanmak, βλ. ραχάτι

ρε, ρεμ, ρεν δεν

ρέι πλάτη, ώμος

ρείξη δείξει

ρείχν'ει δείχνει

ριή να δει

ριούμ(να) δούμε

ρίφι, τοερίφιο, κατσικάκι

ριώ να δω

ρκούδι, το αρκούδι, αρκούδα

ρνίθι, το όρνιθα, κότα

ρουκάνσετρόμαξε

ρούπ ρούπι, το 1/8 του πήχεως = 0,0825m

ρουσί, τοβουνό < ρουχί < ρουχίον

ρουσίαβουνά, βλ. ρουσί, το

ρόφ ρόβι (κτηνοτροφή)

ρύκη σκάβει, ορύσσει

ρύξνι άνοιξαν όρυγμα

ρυό δυο

ρω εδώ

ρω ρωτά

ρώης δώσεις

ρώκασιέδωσαν < δώσασι!

Ρωμός, οΡωμιός,

ρωνν'ειδίνει

ρώρεκαδώδεκα

ρώσου δώσω

σ'ηνεις την

σöbüüεπόμενη

σöbüγιü επομένη ημέρα

σαbαχdάναπό πρωίας < τ. αραβ. sabahtan βλ. σαbαχάτια

σαbαχάτιαπρωινές ώρες, < τ. αραβ. sabah

σαbάχιπρωί < τ. αραβ. sabah βλ. σαφάχι

σάdε καθαρό, απλός, γυμνός < τ. περσ. sade

σαqάλια γένια < τ. sakal

σαάβης ιδιοκτήτης < τ. sahιp, κάτοχος

σαάτ ώρα < τ. αραβ. saat

σαβρινήαυριανή

σαγιάς, ούφασμα < τ. şayak, σαγιάκι,

σαγιάς, ο προστασία, φήμη < τ. αραβ. şayıa

σαγλάμιγερός < τ. sağlam υγιής

σαγλίχιυγεία < τ. sağlık

σάγνισκενέσφαζε

σαγρί καπούλια αλόγου < τ. sağrı

σαΐκα αληθώς, πραγματικά < τ. sahi, αραβ. sahî,

σακαλλούς πωγωνάτος, γενιοφόρος < τ. sakallι, βλ. σαqάλια

σακούται τσακίζεται, σπάζει

σακώνσπάζω

σαλdά στέλνει < τ. salmak στέλνω, εξαπολύω

σάλdαναν,αμόλησαν βλ. σαλdά

σαλάασφαλίζει

σάλισιν ασφάλισε

σαλλαdεί σαλλατίζω, κουνάω < τ. sallamak

σαλλανίρλικνίζεται, < τ. sallanmak λικνίζομαι

σάλσα έστειλα, άφησα, βλ. σαλdά

σάλσε έστειλε, τ. salmak εξαπολύω, ελευθερώνω πουλιά

σάλτα αμόλα, σαλτάρω

σαμανικό καρπούζι, χειμωνικό

σαματά θόρυβος < τ. şamata

ΣάμιΔαμασκός <Şam

σαμούόταν, φαρ.

σανdêκ. σεντούκι, κάσα ξύλινη < τ. sandιk, αραβ. sundûk,

σανdούχσεντούκι, κάσα, βλ. σανdêκ.

σανά σε σένα < τ. sana

σανίσκανανέκαμναν

σάνιτισιάχνεται, καλλωπίζεται

σάνου σιάζω, κάνω

σαντακάς βοήθημα

ΣαντζάκιΔιοικητική περιφέρεια, Επαρχία Νομού < τ. sancak

σαντιέζουτα νομίζω < τ. sanmak

σάξεσφάξε

σαπκάδες καπέλα < τ. πολωνέζικα, şapka

σαπούρι, το υπομονή, κουράγιο < τ. αραβ. sabιr

σασçισασι. σάστισαν, (με αρχαιοπρεπή κατάληξη!) < τ. şaşmak.

σασqέν χαζός, έκπληκτος, “φευγάτος” < τ. şaşkιn

σάσι, τοφωνή, λαλιά, ήχος < τ. ses

σασλατίζω απορώ, τρομάζω, ταρακουνώ < τ. şaşılmak

σαστάτα χάνει, απορεί < τ. şaşmak

σαστέσην ξαφνιάστηκε < τ. şasırtmak, αιφνιδιάζω,

σαστίασανι ξαφνιάστηκαν < τ. şaşmak

σαστιέσε απόρησε, τα έχασε, < τ. şaşmak

σατσμάς, ο διασπορά, μεταφ. σκάγια κυνηγίου < τ. saçma

σαφάχιλίαν πρωία, λυκαυγές < τ. αραβ. şafak

Σαχ-μούρηςτοπωνύμιο Φαράσων βουνό, όπου ξωκλήσι της Παναγιάς

Σαχζαdές Υψηλότατος < περσ. Şah zade (παιδί του Σάχη)

σαχίνσεν σκιάχτηκε

σάχσι αντικαταστάτης, προσωπικός < τ. şahsi

σεθα

σε κάτι < τ. şey, βλ. σέα

σέα, σέγια πράγματα < τ. şey

σεβινdά χαίρεται < τ. sevinmek, αγαπώ

σεβινζημένουςχαρούμενος, αγαπησιάρης, βλ. σεβινdά

σεβνταλήςερωμένος < τ. sevdalı, αγαπησιάρης

σεβταλαντίσου ερωτευτώ < τ. sevdalanmak, ερωτεύομαι

σεβτάςέρως, αγάπη < τ. sevda

Σεγός Θεός

σεήτατεσύρετε, πηγαίνετε, φαρ.

σέιγιαπράγματα < τ. şey, πράγμα

σειμός, ο χειμώνας

σεΐρι περιοδεία, πορεία, περίπατος < τ. αραβ. seyr

σεκάρε ζαχαρωτά < τ. περσ. şeker ζάχαρη

σέκν’ει θέτει, τοποθετεί

σέλ'ης θέλεις

σελάμι, το χαιρετισμός < εβραϊκά selem, αραβ. selâm aleyküm: ειρήνη

υμίν, και απάντηση: ve aleyküm es selâm

ΣελανίκηΘεσσαλονίκη

σελέgια πράγματα, βλ. σέα

σέλι πλημμύρα, χείμαρρος < τ. sel

σεμάθρησκευτικός χορός των Δερβισών < τ. semâ

σεμαδεμένη σημαδεμένη, μετφ. αρραβωνιασμένη

σεμαδέψουμε αρραβωνιάσουμε

σέμαν μπήκαν

σέμασεν dο το έβαλε

σέμη μπήκε, συν έμβη

σένdα κούπα, ανάποδο γύρισμα

σενει αποπατεί, ρ. σένω, χέζω

σεπέτικάνιστρο < τ. περσ. sepet καλάθι ψάθινο

σεράι παλάτι < τ. περσ. saray, seray, ανάκτορο

σεραχάτι, το σαφήνεια, πραγματικότητα < τ. serahat

σέρι, τοχέρι

σερίkh ρίχνει

σερμπέσα ελεύθερα, αμέριμνα < τ. serbest

σερχόσης μεθυσμένος < τ. sarhoş

σέτρο υμέτερο, δικό σας

σεφερμπερλικεπιστράτευση < τ. seferberlik, αραβ. sefer, αποδημία

σεφέρι, εκστρατεία < τ. αραβ. sefer

σεφίλι άθλιος < τ. sefil, sefil-lik αθλιότητα

σεφιλλίκι. αθλιότητα < τ. sefillik, δυστυχία

σεχέρι, σεχίρι πόλη < τ. περσ. şehir

σηνιάφρα σε μια φορά

σήροχήρα

σήρο ‘ναίκα χήρα γυναίκα

σιçεράτσεπήδηξε, σάλταρε < τ. sιçramak

σίδιιτέα, κ. ιτιά

σικτίρ ολάσινις(να) πηδηχτείτε < τ. siktir ola παθ., siktir etmek ενεργ.

σιλάρικο, χιλιάρικο

σιν'ίσκουνdι γίνονται, ωριμάζουν

σινιρλάνσην νευρίασε < τ. sinirlenmek < ελλ. σύνορο, sinir, νεύρο,

σινις είσαστε, κατάληξη -sin είσαι

σινσιλέ το σόι, γενεά < τ. şinşile, γένος τρωκτικών

σιρμά τελχρυσή κλωστή που κεντούσαν τα φορέματα < τ. sırma

σισέ φιάλη, μπουκάλι < τ. περσ. şişe

σιτζίμι σπάγκος < τ. μογκ. sicim

σιτζιράτσεν πετάχτηκε, αναπήδησε < τ. sıçramak

σιτίλι μικρός κουβάς με χερούλι

σιτσάριμ χέζω < τ. sιçmak.

σκάμα σήκω άμε, πήγαινε

σκιάρης σκιά, σκιάδι, βλ. στσάιδι, η

σκούντε σκούζουνε, βλ. σκούσαντε

σκούσαντε σκούζανε, ούρλιαζαν, σκούζω

σκρόφα, η νεογέννητη γουρούνα < λατ. scrofa, μεταφ. βρομοθήλικο

σοστο

σογάνσενσυμφώνησε, πλησίασε

σόγνα, σογραύστερα < τ. sonra

σοινίκμετρητής ξηρών καρπών, μόδι < τ. şinik < χοίνιξ (1,2 κιλά)

σοιρίδι, το γουρούνι, χοιρίδιο, γουρουνόπουλο,

σοκακτζής αγυιόπαιδο, αλήτης < τ. αραβ. sokakcι, sokak, στενωπός

σολούχι, το πνοή, αναπνοή < τ. soluk

σόνgραύστερα < τ. sonra

σόναdαν εκ των υστέρων < τ. sonradan, βλ. σόνgρα

σοπχεζούζηςανυποψίαστος,

σορά σοράρωτώντας, ρωτώντας < τ. sora sora, ρ. sormak, ρωτώ

σότιρδικό σου, σέτερο

σοτρά κυλάει το νερό

σότρα νεροσυρμή, ρυάκι, βλ. σοτρά

σουλάνσηνβράχηκε < τ. sulanmak

σουπελένjηςυποψιάζεται < τ. şüphelenmek, şüphe, υποψία

σουπελένjησι,υποψιάστηκε, βλ. σουπελένjης

σουράτ(ι) πρόσωπο < τ. αραβ. surat

σουρού κοπάδι, σωρός, βλ. σωρόφ

σοφράς, ο χαμηλό τραπέζι < τ. αραβ. sofra

σοχάχι, το σοκάκι, δρομάκι < τ. αραβ. sokak

σπήλος σπηλιά

σπίçι, σπίçιν σπίτι

στ’η(στη) γη

στανιέρη ασθενής < αστενιάρης, στανιέρης

σταφυλάτοιαμπελουργοί, κουβαλούσαν σταφύλια

Σταφυλού Πάσκας του σταφυλιού το Πάσχα, της Παναγίας, το 15Αύγουστο

σταχτητjής πουλάει ή καθαρίζει τις στάχτες, καθαρίζει καπνοδόχους

στέγνουν στέκονται

στήκνει στέκεται

στιέρι αργαλειός όρθιος, φαρ.

ΣτράτεχοςΣτρατάρχης, Στρατηγός (Αρχάγγελος)

στριγκάγκαν καλούσαν, ρ. στριγκάω προσκαλώ

στρίγκσανκάλεσαν, φαρ. ρ. στριγκάω

στσάιδι, η σκιά, σκιάδι

στσυλλία σκυλιά

συμήσταθυμηθείτε

συνεμπάσκανπροξένευαν, ρ. συνεμβάζω, συμβιβάζω

συνέμπασμασυμφωνία

σύραθύρα, πόρτα

συραίνωσημαδεύω και “ρίχνω” (με όπλο, με σαΐτα, με τόξο)

σύρεςθύρες, πόρτες

σύρσαν έσυραν, τουφέκισαν

σώναχελώνα, φαρ.

σωρεί θωρεί, βλέπει

σωρεύτην μαζεύτηκε, σωρεύω (σωρός)

σωρεύω μαζεύω, σωρός

σωρόβγουσι σωρεύουν, μαζεύουν,

σωρούσι θωρούν, βλέπουν

σωρόφ μαζεύει

τ’άβοτο άλλο

τüκιάνε μαγαζί, κατάστημα < τ. περσ. dükân, αραβ. dükkân

ταbούρι τάγμα στρατού < τ. tabur βλ. ταπούρι

ταdά πατέρας

τάqαλ τσάγαλα, δημητριακά (κριθάρι, σίκαλη)

ταqτιρdέ στο πεπρωμένο < τ. αραβ. takdir, μοίρα

ταβατούριθόρυβος, σύγχυση < τ. tevatür

ταβέτι πρόσκληση < τ. αραβ. davet

τάβρησαντράβηξαν

τάβρισε τράβηξε

ταγαρτζόκκο ταγάρι, πλεκτός ή δερμάτινος σάκος < τ. περσ. dağarcιk

ταγαρτζόχι ταγάρι μικρό, βλ. ταγαρτζόκκο

ταγνέ ταΐστρα, το χωνί του μύλου

ταζάκαινούργια < τ. περσ. taze, νέο

ταζί λαγονικό, δρομέας, κυνηγόσκυλο < τ. περσ. tazı

ταζό, νέος, βλ. ταζά

τάημισατα μισά, φαρ. μερικά

τάθε πατούσες, πέλματα

τάι πουλάρι, μικρό αλόγου < τ. tay

ταΐ, η τροφή για οικόσιτα ζώα, ταγή < τ. αραβ. tayın

τάιμα, dάιμα πάντα, πάντοτε < τ. daima

τακήμ κουστούμι < τ. takım

τακιμ ελμπισέκουστούμι στην τρίχα < τ. takım elbise

ταλάλ τελάλης, δημόσιος κήρυκας < τ. tellal

ταμάμ πλήρης, εντάξει < τ. αραβ. tama tamam

ταμλάς στάλα, σταγόνα < τ. damla

τανeγίση παρατηρήσει <τ. tanιmak

ταναμαζούκα γρίγορα, ενωρίς την αυγή

τανεγίσηπαρατηρήσει, βλ. τανeγίση

τάνι ξινόγαλα, αριάνι < τ. ayran

τανίζω τεντώνω, τανύομαι

τανισευτούμε συμβουλευτούμε < τ. tanışmak < περσ. tanımak

τανίστενγνώρισε < τ. tanımak

τάνσην άρπαξε, ρ. ταντίζω αρπάζω

ταντίσουναρπάξουν, ταντίζω,

ταπαντζάς, οπιστόλα < τ. tapanca

ταπαχάς (ο)ταμπακιέρα < ισπανικά tabaka

ταπούρι τάγμα στρατού < τ. tabur

ταράφ πλευρά < τ. αραβ. taraf

ταραφιμντάν από μέρους μου < τ. tarafimdan, βλ. ταράφ

ταρνά γρήγορα

ταρόςκαιρός

τασαλούς στενοχωρημένος < τ. tasalι, περσ. tasalanmak

τάσι, το πιάτο < τ. περσ. tas

τατάς πατέρας

ταφσίριφωτογραφία < τ. αραβ. tafsır

ταχταλούσανιδένιο πάτωμα, εξώστης < τ. tahtalı, σανιδωτός

τάχτι θρόνος, σανίδι < τ. περσ. tahta

τε μόριο επιτατικό, τε μπρο πιο πρώτα,

τεβένι ταβάνι, οροφή < τ. tavan

τέγκιισορροπία (φόρτωμα σε υποζύγιο) < τ. κινεζικά deng

τεγχέρι επαρχία < τ. taşra

τεζέ καινούργιο < τ. περσ. taze

τεΐ ομιλία < τ. deyi, ρ. demek

τειρίθεται ξεψειρίζεται, φθειρίζεται

τεϊρμεντζής, μυλωνάς, değirmenci

τέκα δέκα

τεκέντεκές < τ. περσ. tekke, δερβίσικο μοναστήρι, χαμαιτυπείο.

τεκελεμές παροιμία, ανέκδοτο < τ. tekellüm, λόγος

τεκέρι δίσκος, τροχός < τ. teker,

τεκκέδες, οιλεπτά της ώρας < τ. takika

τεκλίφι, πρόταση για κατόρθωμα < teklif

τεκμελεγέρεκγρονθοκοπώντας < τ. tekmelemek

τελέφι, το δοκιμασία, τελευτή, θάνατος < τ. telef

τέλισύρμα, τουρκ. αρμεν. tel

τελλάλης ο διαλαλητής, δημόσιος κήρυκας, μεσίτης < τ. tellal

τελλέττσεντελείωσε

τεμάμιακριβώς < τ. αραβ. tamam = πλήρης, ίσος

τεμέκ δηλαδή, να πούμε < τ. demek

τεμενάχχαιρετισμός με υπόκλιση < τ. temenna, temennah

τεμίσης, ο καύσωνας, κάψα του καλοκαιριού < τ. temuz

τεμίσι, ζέστη, κάψα καλοκαιριού

τένα(ν)σε έναν

τένσαν ακούμπησαν, στήριξαν, ρ. τεντάω < τ. dayanmak

τεπεκόζης Κύκλωπας < τ. tepe-göz στο μέτωπο μάτι

τεπτιλdέ στη δικαιοσύνη < τ. tebtil ανατροφή στο δίκαιο

τερ τροχός (μυλόπετρα) < τ. teker

τερέ, ντερέρέμα, ρυάκι < τ. περσ. dere

τερζής ράφτης < τ. περσ. terzi

τέρι φτερό

τέρκεν λέγοντας < τ. demek

τερκίδισάκι

τερμάνιλύση, δύναμη < τ. περσ. derman

τερπιελής, ο ευάγωγος, κόσμιος < τ. αραβ. terbiye-li, terbiye, ανατροφή

τερτίπι, το συνήθεια, τρόπος < τ. tertip

τεστέρου πιο ύστερα

τέστι λεκάνη για νερό, νεροκανάτα < τ. test

τετικοντού κουτσομπολιό < τ. dedikodu

τεφνέδάφνη < τ. tefne (αντιδάνειο από ελληνικά)

τζα εκεί

τζάβου ακόμη (τζαι άβου, και άλλο)

τζαικαι (τσιτακισμός)

τζακώνωτσακίζω, χαλάω

τζαλούς τσαλί, θάμνος < τ. çalı

τζάλσεντράβηξε, χτύπησε < τ. çalmak παίζω μουσικό όργανο

τζαν σιχισίψυχοπλάκωμα < τ. can sıkısı, σφίξιμο ψυχής

τζαν σιχισί, στενοχώρια < τ. περσ. can sιkιsι «σφίξιμο ψυχής»

τζαναβαρεαγρίμια του βουνού < τ. canavar, περσ. cânâvar

τζανεβούσανταιπαιδιαρίζανε, τζανό, μωρό,

τζανήμ ψυχή μου < τ. canιm, περσ. can, ψυχή

τζανούς με ψυχή, ζωντανός, βλ. τζανήμ

τζανταρμάδεςχωροφύλακες <τ. γαλλ. jandarma

τζαντζία μπότες κυνηγετικές

τζάου ακόμη, επιπλέον < τζαι άβου, και άλλο

τζάπουεκεί όπου, φαρ.

τζαράσι, τοκερασιά, φαρ.

τζας όπως, καθώς, φαρ.

τζαχρί τοκαλαμπόκι

τζεβάπιαπάντηση < τ. αραβ. cevap

τζεβαχέρι κόσμημα, διαμαντικό < τ. cevahir

τζεγνατίζειτσαλαπατάει < τ. çiğnemek

τζελέ, η λέρα, κουτσουλιά, βρωμιά

τζένκι μάχη, αναμέτρηση

τζένσενκέντησε, σούβλισε

Τζερετζή, η Κυριακή (ημέρα της εβδομάδας)

τζέρι φυσοκάλαμο

τζερί κερί

τζιζμέδε, τα σπιρούνια, μπότες ιππέα < τ. çizme

τζιράχτσεςδούλες, υπηρέτριες < τ. περσ. çırak, υπηρέτης

τζο όχι, δεν

τζό’νιδεν είναι, τζο ένι < τζο ένεστι δεν είναι

τζό’ντουνεδεν έγινε

τζογάπην απάντηση < τ. αραβ. cevap,

τζού’βρενδεν βρήκε

τζουβάιδι, τορεματιά, ρυάκι, κοιλάδι, φαρ.

τζούνεται δε γίνεται, τζο ίνεται

τζούσινι δεν είχε

τζυνογάρ κυνηγάρης, αετός

την εβίτζα, την αυγή, αύριο

τηνεβήαύριο < την αυγή

τιαφτί, συγκοπή από το ω-τί-ον

τι τσο κρου δεν ανταποκρίνεται, < “ο-τι-ον ουκ ακροάται”

τι τσο κρους δεν ακούς τί σου λέγω, δεν τείνεις ους

τιάαυτά

τίααφτιά, (ω)τία

τιαίρι, ιταίρι, βρακί, ιταίριον

τίαλ τί άλλο

τίαλά τί καλά

τιβίτι, πέννα για γράψιμο, διαβήτης

τιδέ ιδού

τιλbέρτσαΚαλλονή, γόησσα, Νεράιδα < τ. dilber

τιλεντίζει ζητιανεύει, dιλεντίζω < τ. dilenmek

τιλέτσε ζητιάνεψε < τ. dilenmek, παρά θεού χάρη

τιλίμα φέτες (ψωμιού, καρπουζιού...) < τ. dilim

τιλίμι φέτα ψωμιού, μήλου < τ. dilim

τιλισίμι δεξιότητα, ιδιαιτερότητα

τιπκε ολόιδιο < τ. tıpkı

τίπος τίποτε, σο τίπος, γιατί

τίπχε όμοια,

το μοδικό μου

τοbεήμαρτον, συγχώρεση < τ. αραβ. töbe μετάνεια

τοβκάτι ευτυχία, βασίλειο < τ. dovlet)

τόινατο ένα

τοκτόρηγιατρός, δόκτορ < τ. γαλλ. doktor

τόλι πλήρες, γεμάτο < τ. dolu

τόλιβλαστός, γέννημα < τ. döl γόνος, παιδί υποτιμητικά

τόνα το ένα, αυτόνα

τοπάλ κουτσός, χολός < τ. topal

τόπας τούμπα, λοφίσκος (τύμβος)

τοπλάτσεν μάζεψε, συνέλαβε, ρ. τοπλατίζω < τ. toplamak

τορμπάςντορβάς, πλεκτό σακίδιο < τ. περσ. torba

τόστιφίλος < τ. περσ. dost

του που, του

τούçη αυτή

τουβεκέλης, οαφελής, αγαθός, καρτερικός < τ. tevekkel

τουβεκέραγαθός, αφελής < τ. τüveker

τουκάνι, το βυζ. δοκάνα (τάβλα με τσακμακόπετρες για αλώνισμα),

τουλγκέρ ξυλουργός < τ. dülger

τούλι χήρα < τ. dul

τουλού, τουρλού ποικιλία < τ. türlü

τούμι ολόκληρο < τ. tüm

τουνουρτζουλούκι προξενιό < τ. dünürcülük

τουρ χελέ για στάσου < τ. dur hele

τουράτσε εγκαταστάθηκε < τ. turmak

τουρλού διάφορα (φαΐ) < τ. turlu (κολοκύθια, μελιτζάνες κλπ)

τουρούμι σχήμα, δέμα χόρτων < τ. durum

τους πώς

τουσμάνος εχθρός < τ. περσ. düşman

τουταμάμ δεν μπορώ να κρατήσω < τ. tutmak κρατώ

τουτούνι, τοκαπνός < τ. tütün

τουτουνών αυτών

τουφάγκι,τοτουφέκι < τ. περσ. tüfek

τουφάνι, το ανεμοθύελλα < τ. tufan, Tufan = ο Κατακλυσμός του Νώε

τοχάνσα σκόνταψα, ρ. τοχαντίζω < τ. dokunmak, κουτουλάω

τοχαντίζειπροσβάλλει, ακουμπάει < τ. dokunmak αγγίζω

τόχτο, τόχτι μέτρο σιτηρών 8-10 οκάδες (12 κιλά)

τραγρούσιτραγουδούν

τραν'ινόσκι κοιτάζει, βλέπει, τηρεί

τρανά κοιτάζει, βλέπει, τηρεί

τρανής παρατηρείς, τράνης τήρα, πρόσεξε

τράνινεν παρατήρησε

τρανούσι παρατηρούν

τράνσαν παρατήρησαν

τριβιώνα μεσοφόρι, πουκάμισο

τρώισκανέτρωγαν

τσαβτάρισίκαλη < τ. çavdar

τσαγήρσηνκραύγασε, ούρλιαξε < τ. çağırmak

τσαγηρτάφωνάζω < τ. çağırmak

τσαγίριβοσκότοπος, λιβάδι < τ. çayır

τσαΐρι λιβάδι, βοσκότοπος < τ. çayır

τσάκoυσα έσπασα

τσάκα κόρφος

τσακίρ κέιφμερακλωμένος, εν ευθυμία < τ. çakırkeyf

τσάκσην τσάκισε, ρ. τσακώνω σπάζω

τσαλγιτζής, ομουζικάντης < τ. çalkıcı οργανοπαίκτης

τσαλιστέ πασχίζει, δουλεύει < τ. çalışmak

τσαλιστιέγκανδούλευαν < τ. çalışmak

τσαλούςτσαλιά, φρύγανα, φροκάλι < τ. çalι / θάμνος

τσάλσεν, τσαλτίζω παίζω (όργανο), αλείφω < τ. çalmak

τσανάχι, το τσανάκι, γαβάθα < τ. çanak

τσανόχαζός

τσάου καό πιο καλό

τσάπουεκεί όπου, φαρ.

τσαρές, ο τρόπος, λύση, διέξοδος < τ. περσ. çare

τσάρι, το τρίχα

τσαρτσαφάσεντόνι < τ. carçafa

τσατιέσεν πεδούκλωσε, έδεσε < τ. çatmak, συνταιριάζω

τσατλατηρατσάν θα με σκάσεις < τ. çatlamak, πλαντάζω

τσάχρι κεχρί

τσεβρέςστεφάνη, κύκλος < τ. çevre (για κέντημα)

τσενές, ο σαγόνι < τ. περσ. çene

τσεπιτζόκκο κατσικάκι

τσέριφυσοκάλαμο, βλ. τζέρι

ΤσησάραΚαισάρεια

τσίκκι, το τόξο

τσιπόλοι

τσιπέςχαστούκι

τσιράς, ολυχνία, δάδα, πυρσός < τ. περσ. çıra

τσιράχος, ο τσιράκι, υπηρέτης, δούλος < τ. περσ. çırak

τσιρμαλάτσεν γρατζούνισε, ρ. τσιρμαλατίζω < τ. tırmalamak

τσιρπαλατίζω σφαδάζω < τ. çirpilmak, τινάζομαι

τσιφτέ τέλιδιπλοπενιά και αντίστοιχος χορός < τ. çifte tel, διπλή χορδή

τσιφτές, ο ζεύγος, μεταφ. δίκαννο < τ. περσ. çifte, çift «διπλός»

τσιφτσίδεςαγρότες < τ. çift-çi, ζευγάς, çift ζεύγος

τσίωσε ανέτειλε

τσολάχος κουλοχέρης κολοβός < τ. çolak

τσόλιτρίχινο ή μάλλινο επικάλυμμα, τσούλι < τ. çul

τσολούχ τσοτσούχοικογενειακώς < τ. çoluk çoçuk, γυναικόπαιδα

τσοπίκήπος, κηπίον, κηπί, φαρ.

τσορμπάςσούπα (με βρασμένα κόκαλα) < τ. αραβ. çorba

τσορπατζής μάγυρος, κύριος < τ. αραβ. çorbacı, αξιωμ. Γενιτσάρων

τσοτσούχα παιδιά < τ. çocuk, τέκνο

τσοτσούχι, το παιδί < τ. çocuk

τσουνκι διότι, επειδή < τ. περσ. çünkü, çünki

τσούπαμιδεν είπαμε

τσούς τα κάψε το, τσουρούφλισε, ρ. τσούζω

τσουφαλάς, κεφαλάς, επικεφαλής

τσουφάλι κεφάλι

τσουχελτούς, σούσουρο, σούρσιμο < τ. cüheldü

τσόχου δεν έχω < ουκ έχω

τσυλίστα κυλίστηκα, φαρ. ρ. τζυλίεμαι

τσυλίστη κυλίστηκε, κοιμήθηκε

τσύλσανε κύλισαν, ρ. τσυλίζω

τωρείςθωρείς

υλακτώ γαυγίζω, ουρλιάζω (για σκύλους)

ύλαξιν ούρλιαξε, βλ. υλακτώ

υλέσι ψωφίμι, πτώμα ζώου, πουλιού < τ. περσ. leş

υπά, να να πάει

υπάνε υπάγουν, πάνε

υπάωνα πάω

υρέφ’γυρεύεις, ‘υρεύω ζητώ

υρίστηγύρισε, ‘υρίζω γυρίζω

φçάνειφτιάχνει

φçάνουσι φτιάχνουσι, φτιάχνουν, βλ. φçάνει

φçείρσε φθείρισε, ξεψείρισε

φάgheν έσφαξε

φαγίς ταΐζεις, φαΐζεις

φάζεντάιζε, έτρεφε

φαϊτάςόφελος, ωφέλεια < τ. αραβ. fayda κέρδος

φακού φακή

φάναφανός, φανάρι

φανεθώφανερωθώ

φάξει σφάξει

φέγγοςφεγγάρι

φέγγωφωτίζω

φεκh φεύγει

φεραίνουμεφέρνουμε

φερίγκηνέφερνε, φαρ. ρ. φερίνω

φερίνκε έφερνε, ρ. φερίνω

φέρισκενέφερνε

Φέρκα Φέκα (Διοικ. Κέντρο των αποικιών Φαράσων)

φέτι αρπαγή < τ. feti, χαμός, καταστροφή

φιλάνιο τάδε, ο δείνα < τ. filan

φίλτσαφίλησα

φίνικα, φύνικα κυνάριον, κουτάβι, αρχ. κύων, κυνικός

φκακκούδες στραγάλια

φκαντάζω οργίζομαι, πλαντάζω

φλουρίχρυσό νόμισμα ή στολίδι που μοιάζει με νόμισμα

φλουριώνα με φλουριά, βλ. φλουρί

φοdές καθώς, όταν, εφόσον

φοqαρά φτωχός < τ. fιkara ή fukara πληθ. του fakir

φοβήσκι φοβάται

φοβινόσκιφοβόταν

φοκαλουjή σκουπιδιάρης, φρόκαλα χόρτα για σκούπισμα

φόριαφορέματα

φορώνιτιφοράει, ντύνεται

φουqαρέζ φτωχός, φουκαράς < τ. fakir, αραβ. fukare

φουκαράς, φτωχός,

φουκαρέας φτοχός, κακομήρης

φρηκέτι προσέχω, φρονιμεύω < ρ. φρικιέμαι

φρόγκισματσούγκρισμα, φρογκάω, τσουγκρίζω, φαρ.

φροκαλίζω σκουπίζω με φροκάλι, βυζ. φροκαλώ, φλοκαλώ

φρουκάλι σκούπα, φροκάλι

φσάκνωσφάζω

φσάχ(ι) αγόρι, παιδί, υπηρέτης < τ. uşak

φσέα αγόρια, βλ. φσάχι

φσόκκο αγοράκι, υπηρέτης, αντίστοιχο του boy < τ. uşak

φσονκάτος ομελέτα, τηγανητά αβγά

φταίνει φτιάχνει, φαρ. ρ. φταίνω, φτιάνω

φταίνκανε έκαμναν, φτιάνω, κάνω

φτάλμε μάτια, οφθαλμοί,

φτάλμιμάτι, πηγή < οφθαλμός

φτασμένο ώριμο, φτάνω (εις ωρίμανση)

φτέγκανέφτιαχναν

φτσεραίνωαδειάζω

φτσερέγκανάδειαζαν

φτσέρσην άδειασε, ρ. φτσεραίνω

φυdάν bοϊλούσπαθάτος < τ. fidan boylu, μπόι φυτού, fidan < ελλ. φυτό

φυακιάρφύλακας, αγροφύλακας

χçίνν'ει χτίζει

χöκιουμέçικρατικός ή κοινοτικός υπάλληλος < τ. αραβ. hükümetci

χoσάσσα συμπαθητική, όμορφη < τ. περσ. hoş

χα να, θα

χαbάρ είδηση < τ. αραβ. haber

χαβά αέρας, ουρανός < τ. αραβ. hava

χαβαζα άρχοντας, αεράτος < τ. αραβ. havaza

χαβατίσι, τονέα πληροφορία < τ. αραβ. havadis

χαβλαdάςγαβγίζει < τ. havlama, ηλακή, ρ. havlamak

χαβλούςαυλή < τ. avlu περίβολος

χαβτζάριλιώμα (από τον ξυλοδαρμό)

χάεν χάθηκε

χαζερλάτσαν χαζερλατίζω, ετοιμάζω < τ. αραβ. hazιrlamak

χαζήρι, έτοιμος < τ. αραβ. hazır συμπαραστάτης

χαζηρλατίζει ετοιμάζει < τ. hazırlamak

χαζιρλάιςετοίμασε

χαζιρλατίζω προετοιμάζω, βλ. χαζερλάτσαν

χαζνά ταμείο, πουγκί < τ. αραβ. hazîne μυστική κρύπτη

χάθη πέθανε, χάθηκε

χάθην πέθανε. Για λαϊκούς “χάθην”, για ιερωμένους, “κοιμήθη”

χάιdε άντε < τ. haydi

χαϊβάνικτήνος, υποζύγιο < τ. hayvan

χαϊζί κάμπος, επαρχία

χαϊμάς, οπροαύλιο, σκηνή < τ. hayma

χαΐρ προκοπή, βοήθεια, αγαθοεργία < τ. αραβ. hayιr

χάιρ όχι < τ. hayιr,

χαΐρι, αγαθοεργία, προκοπή < τ. αραβ. hayır

χαΐτζι λαγκάδι, κοιλάδα

χάιτιστι άντε λοιπόν < τ. hayde

χακ δίκαιο, ορθό < τ. αραβ. hak

χαλά, ηθεία (αδελφή της μάνας) < τ. αραβ. hala

χαλαγιέκυπηρέτης

χαλαγιούκιαυπηρέτες

χαλέ ακόμη < τ. hele

χαλτσία χάλκινα, μεγάλα καζάνια

χαμάμ, τοδημόσια λουτρά < τ. αραβ. hamam ζεστό μέρος

χάμνησεαπόλυσε, χαμνίζω απολύω, χαλαρώνω, φαρ.

χαμπάρι πληροφορία < τ. αραβ. haber, νέα είδηση

χανgές ποιος, κάποιος < τ. hangi

χανίμα κυρία μουσουλμάνα < τ. hanım

χαούçαέτσι

χαπάρι είδηση < τ. αραβ. haber

χαπαχώθετεπλακωθήκατε

χαπαχώθηκαπακώθηκε, έπεσε μπρούμυτα < καπακώθηκε

χαπιγέδισάκι < τ. αραβ. heybe, δύο μικροί σάκοι ενωμένοι

χαπικά δισάκι, τορβάς οδοιπόρου < τ. αραβ. heybe

χάπις φυλακή < τ. αραβ. hapis

χαπούσι φυλακή, βλ. χάπις

χαραή πρόσωπο < χαραγή, περίγραμμα προσώπου

χαράπι καταστροφή, ερήμωση, συντρίμια < τ. harap, αραβ. harâb

χαράρι, τομεγάλο τρίχινο σακί,

χαρέ, χαρέτζατώρα δα, φαρ. αρ(ρ)έτσι ταχέως

χαρέτσα τώρα αμέσως

χαριένι καζάνι, μέγας λέβητας

χαριένι κατσαρόλα

χαρμάν τσορμάν φύρδην μίγδην < τ. harman çorman, harman αλώνι

χαρσούαπέναντι < τ. karşι, αντίκρυ

χαρτσαώνω ανοίγω τα σκέλια, σκορπίζομαι < τ. harcanmak

χάσαέχασα

χαυλούς, οαυλή < τ. avlu τόπος συγκεντρώσεως

χαχανάς, οστείρα γίδα, φαρ.

χαχανάσα, η μονοκέρατη γίδα μεταφ. χαζή γυναίκα

χαχλούς δίκαιος, θεμιτός < τ. αραβ. hak-lı, hak = δίκαιο

χαχσούζα, ηάδικη < τ. αραβ. hak δίκαιο, τ. haksız = άδικος

χαχσούζηςάδικος < τ. αραβ. hak-sız

χέιgιdι αχ βρε, καημενούλη < τ. hey-gidi

χεκίμηςγιατρός < τ. αραβ. hekim

χελέ ιδίως < τ. hele, προ πάντων

χεμκαι < τ. περσ. hem ακόμη

χέμεν αμέσως < τ. περσ. hemen, περίπου

χεμετέν αμέσως, βλ. χέμεν

χέμκι αλλά και < τ. περσ. hem

χερ κάθε < τ. her, έκαστος

χεργκελέ αλήτης < τ. hergele , ατίθασο άλογο, μετφ. παλιοχαρακτήρας

χέριφος άνθρωπος υποτιμητικά < τ. αραβ. herif

χερκές καθείς < τ. περσ. herkes

χέρκες καθένας, όλοι < τ. περσ. herkes

χερτένανο καθένας < her + το ένα

χερτοϊνών του καθενός < τ. her + του ενός

χετιγέδα δώρα < τ. αραβ. hediye

χετςκαθόλου < τ. περσ. hiç

χιçκαθόλου < τ. hiç περσ. hîç

χιέρα αγγούρια

Χιζuρης Άγιος < τ. Hιzιr, Προφήτης Ηλίας

χισάbι λογαριασμός < τ. hesap, υπολογισμός

χισίμες συγγενείς < τ. αραβ. hısım

χίσμι οργή

χιτς καθόλου < τ. χιç

χιτσκιρίκι αναφιλητό < τ. hıçkırık, λυγμός

χιωρώ θεωρώ, βλέπω

χλάτσε δοκίμασε, δοκιμάζω, επιθεωρώ < τ. yoklamak

χνάδι αχνάρι, αποτύπωμα ποδιού ζώου

χολιέζομαι θυμώνω, χολώνομαι, αρχ. χολώ

χολιέστηνχολώθηκε, νευρίασε

χοραντάςοικογένεια < τ. αραβ. περσ. horanta

χορλατίζω ροχαλίζω < τ. horlamak

χορονταλούς οικογενειάρχης < τ. αραβ. horanta οικογένεια

χοσάσσα όμορφη και έξυπνη < τ. περσ. hoş

χοσλάνσαευχαριστήθηκα < τ. hoşlanmak, μου αρέσει

χοσλαντίσκην του άρεσε < τ. hoşlanmak

χουζούριησυχία, άνεση < τ. αραβ. huzur

χούιελάττωμα, ιδιορρυθμία < τ. περσ. huy

χουλάνσιννευρίασε < τ. huylanmak

χουλιέρα κουτάλια < κοχλιάριο

χουλιέρι, τοκοχλιάριο, κουτάλι

χουμάδααπρέπειες

χουνέρι δολοπλοκία < τ. περσ. hüner, δεξιότητα

χράδα αχλάδια

χρεία χρειαζούμενα (προσφάγι για εργάτη στο χωράφι)

χροςχρέος

ΧρυστιέσταμαςΧρυσόστομος

χρώσταλάκκος - παγίδα

χτάραξε ανασκαλεύω, χταράζω < τ. aktarmak

χτέρκτήριο, πέτρα

χτηνιά κτήνη, ζώα οικόσιτα

χυdάω τρέχω

χύρες πόρτες, θύρες

χυτάτετρέξετε, χυτάω τρέχω, φαρ.

χύτσεν έτρεξε, ρ. χυτάω

χύτσην έτρεξε

χώρα ξένοι άνθρωποι

χώρσενξεχώρισε

χως έως

χωστου ωσότου

ψεά υψηλά

ψέικο ψιλό, λεπτό

ψεματάτουψεύτικα, στα ψέματα, εικονικά.

ψεό ψηλός

ψοής ψοφήσει

ώ νιμά, ω μητέρα

ωζ ως, όσο

ώνα,όταν

ώνεμα, το νόημα, νεύμα

ώνι, αώνι, αλώνι

Σημειώσεις

⟨59⟩ Ι. Η. Κάλφογλους “Μονή Φλαβιανών” σελ. 544, ↩
⟨60⟩ Ι. Η. Κάλφογλους “Μονή Φλαβιανών” σελ. 544, “Ρουμτζαγι κονουσουρλάρ λάκιν κονουσδηκλαρηνη γιαληνηζ κενδιλέρ ανλανλάρ.” (Ομιλούν τα ελληνικά όμως αυτά που ομιλούν μόνο οι ίδιοι τα καταλαβαίνουν) ↩
⟨61⟩ Δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας, σ. 481 από Ηλίας Αναγνωστάκης- Ευαγγελία Μπαλτά “Η ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ” ΠΟΡΕΙΑ 1990, σ. 39. ↩
⟨62⟩ Ν. Π Ανδριώτη “Το γλωσσικό Ιδίωμα των Φαράσων” Κ .Μ. Σ. 1948 σ. 11. ↩
⟨63⟩ Μέλπω Μερλιέ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ σ. 21 ↩
⟨64⟩ Μέλπω Λογοθέτη - Μερλιέ, "Οι Ελληνικές Κοινότητες της Καππαδοκίας", Κ Μ Σ. ΔΕΛΤΙΟ, 1 (1977), σ. 72. ↩
⟨65⟩ Octave Merlier "Proverbes de Farassa", Collection de l' Institut Francais d' Athtenes, 1951, σ. 7. ↩
⟨66⟩ Γ. Μαυροχαλυβίδης, "Η Αξό Καππαδοκίας" Αθήνα, 1990 σελ. 353, σημ. 12. ↩
⟨67⟩ Π. Καρολίδου “Γλωσσάριον” σ. 36 ↩